Coğrafi İşaret Nasıl Tescil Edilir?

Coğrafi İşaret Nasıl Tescil Edilir?

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, itiraz ve ihlal uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Coğrafi işaret tescili, SMK md. 36'da sayılan kişilerin TÜRKPATENT'e SMK md. 37'deki içeriği taşıyan bir başvuru dosyası sunmasıyla başlar. Kurum başvuruyu SMK md. 38 uyarınca inceler, uygun bulursa Bültende yayımlar. Yayımdan itibaren üç ay içinde itiraz gelmezse veya itirazlar reddedilirse, tescil ücretinin iki ay içinde ödenmesi şartıyla SMK md. 41 uyarınca tescil yapılır ve sicile kaydedilir.

Sürecin ağırlık merkezi hukuki argüman değil teknik dosyadır. Başvurunun kaderini, ürünün coğrafi alanla bağının belgelerle ne kadar somut kurulduğu belirler. Korumanın bütünü için coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı koruması rehberi çerçeveyi verir.

---

1. Başvuru Öncesi: Doğru Kutuyu Seçmek

İlk karar, adın menşe adı mı mahreç işareti mi olarak tescil edileceğidir. SMK md. 34/1-a uyarınca menşe adında üretim, işleme ve diğer işlemlerin tümü belirlenmiş coğrafi alanın sınırları içinde gerçekleşir. SMK md. 34/1-b uyarınca mahreç işaretinde bu işlemlerden en az birinin sınırlar içinde yapılması yeterlidir.

Yanlış kutu seçimi başvuruyu ret riskine açar. Hammaddesini bölge dışından alan bir üretim zinciri için menşe adı talep edilmesi, teknik dosyayla çelişki üretir ve inceleme aşamasında ortaya çıkar. Ayrımın sonuçları menşe adı ile mahreç işareti farkı başlığında karşılaştırılmıştır.

Başvurudan önce SMK md. 35'teki ret halleri de taranır. Ürünün öz adı olmuş adlar, gerçek kaynak konusunda halkı yanıltabilecek bitki tür ve çeşitleri ile hayvan ırkı adları, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı adlar ve tescilli ya da başvurusu yapılmış bir coğrafi işaretle eş sesli olup tüketiciyi yanıltabilecek adlar tescil edilmez.

---

2. Başvuru Dosyasının İçeriği

SMK md. 37/1, coğrafi işaret başvurusunun unsurlarını sayar. Dosyada bulunması gerekenler şunlardır:

• Başvuru sahibinin kimliğini ve SMK md. 36'daki hangi gruba dahil olduğunu gösteren başvuru formu
• Başvuru sahibi ürünün tek üreticisiyse bunu ispatlayan bilgi ve belgeler
• Tescili istenen adın menşe adı mı mahreç işareti mi olduğuna, ürün grubuna ve tanıma uygunluğa ilişkin belgeler
• Ürünün ve gerekiyorsa hammaddesinin fiziksel, kimyasal, mikrobiyolojik ve duyusal özelliklerini açıklayan teknik belgeler
• Coğrafi alanın sınırlarını açıkça tanımlayan ve belirleyen bilgi ve belgeler
• Üretim metoduna ve ürüne özelliğini veren yerel üretim teknikleri ile usul ve adetlere ilişkin belgeler
• Ürünün niteliğinin, ününün veya diğer özelliklerinin coğrafi alanla bağlantısını kanıtlayan belgeler
• Ürünün o coğrafi alandaki tarihsel geçmişine ilişkin bilgi ve belgeler
• SMK md. 49'a uygun olarak denetim biçimini ayrıntılı açıklayan bilgi ve belgeler
• Kullanım biçimi ile varsa etiketleme ve ambalajlama usullerini açıklayan bilgiler
• Başvuru ücretinin ödendiğine ilişkin bilgi

Geleneksel ürün adı başvurusunda içerik SMK md. 37/2'de ayrıca düzenlenmiştir. Orada coğrafi alan sınırı yerine hammadde ve bileşen özellikleri ile ürün hazırlama tekniklerinin açıklandığı üretim metodu tanımı istenir.

Önemli: Teknik dosya bir tanıtım metni değildir. Bu dosya, tescilden sonra kimin kullanım hakkına sahip olduğunu ve neyin tecavüz sayılacağını belirleyen ölçüttür. Sınırları gevşek yazılan bir dosya, ileride açılacak tecavüz davasında koruma kapsamını daraltır.

---

3. İnceleme ve Yayım

TÜRKPATENT, SMK md. 38/1 uyarınca başvuruyu SMK md. 33 ila 37 ve md. 39 çerçevesinde inceler. Başvuru formunda başvuru sahibinin kimliğine ilişkin bilgi yer almıyorsa başvuru yapılmamış sayılır; bu karar Kurumun nihai kararıdır ve SMK md. 40 kapsamında itiraza konu olamaz.

Kimlik bilgileri dışındaki eksikliklerde Kurum tamamlama ister. Eksikliklerin süresinde giderilmemesi veya gönderilen belgelerin şartları karşılamaması hâlinde başvuru reddedilir. Talep edilmesi hâlinde eksikliklerin giderilmesi için ikiyi geçmemek üzere ek süre verilir.

Kurum, teknik bilgilerin değerlendirilmesi amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlardan görüş talep edebilir; bu görüş için ücret istenirse ücreti Kurum öder. İncelenerek uygun bulunan başvurular Bültende yayımlanır.

Yabancı ülke kaynaklı başvurularda SMK md. 39 ek şartlar arar: adın kaynak ülkede veya dahil olduğu uluslararası toplulukta korunuyor olması, denetim şartlarının kaynak ülkede sağlanmış olması ve kaynak ülkenin Türkiye'den yapılacak başvurulara eşit koruma sağlaması.

---

4. İtiraz, Tescil ve Süre Beklentisi

SMK md. 40/2 uyarınca tescil talebinin SMK md. 33 ila 37 ve md. 39'a uygun olmadığı iddiasıyla üçüncü kişiler veya SMK md. 48 kapsamında önceki tarihli hak sahipleri, yayım tarihinden itibaren üç ay içinde gerekçeli ve yazılı olarak itiraz edebilir. İtiraz ücretinin aynı süre içinde ödenmesi ve ödeme bilgisinin Kuruma sunulması zorunludur; aksi hâlde itiraz yapılmamış sayılır.

Başvurusu SMK md. 38 çerçevesinde reddedilen başvuru sahibi ise SMK md. 40/1 uyarınca kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde itiraz eder. İtirazlar Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu tarafından incelenir.

SMK md. 41/1 uyarınca yayımdan itibaren üç ay içinde itiraz yapılmamış, yapılan itirazlar nihai olarak reddedilmiş veya başvuru itirazların değerlendirilmesi sonucunda değişikliğe uğramışsa; bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde tescil ücretinin ödenmesi ve ödeme bilgisinin sunulması şartıyla başvuru tescil edilir, sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır¹. Sicil alenidir; talep hâlinde sicil örneği verilir.

Toplam süre bakımından kanun bir üst sınır koymaz. TÜRKPATENT uygulamasında teknik görüş alınması ve eksiklik yazışmaları nedeniyle başvurudan tescile geçen süre çoğunlukla bir yılı aşar. Süreyi belirleyen asıl unsur, dosyanın ilk sunumda ne kadar eksiksiz hazırlandığıdır.

---

Uygulamada

En sık görülen ret gerekçesi hukuki değerlendirme değil, coğrafi bağın belgeye bağlanamamasıdır. "Yörede yüzyıllardır üretilir" cümlesi tek başına delil sayılmaz; arşiv kaydı, gazete ilanı, ticaret odası belgesi, akademik çalışma veya üretim istatistiği aranır. Coğrafi sınırın idari sınıra indirgenmesi de zayıflık yaratır: il sınırı yerine üretim havzasının tanımlanması gerekir.

İkinci sık hata denetim merciinin biçimsel kalmasıdır. SMK md. 49/2 uyarınca denetim, başvuruda belirtilen ve Kurum tarafından yeterliliği onaylanan merci tarafından yapılır. Kağıt üzerinde kurulmuş bir denetim yapısı, tescilden sonra SMK md. 49/3 uyarınca yıllık rapor sunma yükümlülüğü doğduğunda çöker. Raporların sunulmaması SMK md. 43'ün işletilmesine, denetimin usulüne uygun yapılmaması ise SMK md. 50/2-c uyarınca hükümsüzlüğe kadar gider.

Marka tarafındaki risk de baştan taranmalıdır. SMK md. 48/3 uyarınca tescilli bir markanın itibarı, ünü ve kullanım süresi gözetilerek, markanın varlığına zarar verici veya gerçek kaynak konusunda yanıltıcı adların coğrafi işaret olarak tesciline önceki hak sahibinin itirazı üzerine izin verilmez. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasında coğrafi işaret ile marka çatışmasında öncelik, başvuru tarihlerinin sırasına göre çözülür; sonradan alınan tescil önceki tarihli dosyada geriye dönük üstünlük yaratmaz.

Başvuru ehliyeti sorgusu da baştan yapılmalıdır; ehliyetsiz başvuru SMK md. 50/2-b uyarınca hükümsüzlük sebebidir. Kimin başvurabileceği coğrafi işaret başvurusunu kim yapabilir başlığında, itiraz mekaniği ise coğrafi işaret tesciline itiraz nasıl yapılır başlığında ayrıntılandırılmıştır.

---

İlgili içerikler için bkz. Coğrafi İşaret Başvurusunu Kim Yapabilir, Coğrafi İşaret Tesciline İtiraz Nasıl Yapılır, Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Koruması, Marka Hukuku.

Dipnotlar

1. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 34, md. 35, md. 36, md. 37, md. 38, md. 39, md. 40, md. 41, md. 43, md. 49, md. 50, RG 10.01.2017/29944. ↩