SMK Uygulama Yönetmeliği ve Marka Başvurusu: Şekil İnceleme, Eksiklik Süreleri ve Başvuru Tarihi

Giriş

SMK Uygulama Yönetmeliği, 24.04.2017 tarihli ve 30047 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'in kısa adıdır. Yönetmelik beş kitaptan oluşur; Birinci Kitap markaya ayrılmıştır. Marka başvurusunun usulü, yani formun nasıl doldurulacağı, hangi eksikliğin başvuru tarihini kaydıracağı ve hangisinin kaydırmayacağı, Kanun'da değil Yönetmelik'te ayrıntılandırılmıştır¹.

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, itiraz ve hükümsüzlük uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Bu yazı Yönetmelik'in Birinci Kitap, Birinci Kısım hükümlerini (m. 4-16) SMK m. 11, m. 12, m. 15 ve m. 16 ile birlikte okur. Amaç, başvuru aşamasındaki usul hatalarının hangi sonucu doğurduğunu ve bu hataların sonradan açılan hükümsüzlük davalarında nasıl karşılık bulduğunu göstermektir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2025 ve 2026 tarihli kararları, usul kurallarının esasa nasıl yansıdığını örneklemek için kullanılmıştır.

Not. Yönetmelik hükümleri, Kanun'un çizdiği çerçeveyi uygulamaya taşır. Çelişki hâlinde Kanun üstündür; bu yazıda her Yönetmelik hükmü, dayandığı Kanun maddesiyle birlikte anılmıştır.

Başvuru Tarihi: Dakikasına Kadar Belirlenen Öncelik

Yönetmelik m. 4/2'ye göre başvuru tarihi, başvuru formunun ve başvuru için gerekli bilgi veya belgelerin Kurum tarafından alındığı tarih, saat ve dakikadır. Dakikanın hukuki değeri önceliktir: iki başvurudan zaman bakımından önce olanı, ret ve hükümsüzlük değerlendirmesinde önceki hak sayılır.

Madrid Protokolü yoluyla Türkiye'nin belirlendiği uluslararası başvurular için ayrı bir kural vardır. Bu başvurular, uluslararası başvuru tarihinin ilk saat ve dakikasında yapılmış sayılır; aynı tarihli birden çok uluslararası başvuruda uluslararası tescil numarası küçük olan öne geçer. Uluslararası sistemin Türkiye'ye etkisi Madrid Protokolü makalesinde ayrıca incelenmiştir.

Başvuru tarihinin kesinleşmesi, şekil incelemesinin merkezindeki sorudur. Yönetmelik m. 8/2, tarihin hangi unsurların Kurum'a verildiği anda kesinleştiğini sayar: kimlik bilgilerini içeren imzalı başvuru formu, Kanun m. 4 ve Yönetmelik m. 7'deki şartları taşıyan marka örneği, mal ve hizmet listesi ve başvuru ücretinin ödendiğini gösteren bilgi. Bu beş unsurdan birinin eksik olması hâlinde tarih, eksikliğin giderildiği an itibarıyla yeniden belirlenir².

Başvuru Formu ve Ekler: Zorunlu İçerik

Başvuru, Kurum'un geçerli kabul ettiği formun elektronik ortamda doldurulmasıyla yapılır; aksi hâlde başvuru işlemden kaldırılır ve talep üzerine ücret iade edilir (Yönetmelik m. 5/1). Formda başvuru sahibinin ve varsa vekilin kimlik ve iletişim bilgileri, varsa rüçhan talebi, marka örneği, Latin alfabesi dışındaki harflerin Latin karşılığı, Nis sınıf numaralarına göre düzenlenmiş liste, imza ve ücret bilgisi bulunmalıdır.

Forma eklenecek belgeler Yönetmelik m. 6'da sıralanır:

• rüçhan hakkı isteniyorsa yetkili makamdan alınan belgenin aslı ve yeminli tercüme onaylı Türkçesi,
• ortak marka veya garanti markası başvurusunda teknik şartname,
• muvafakat varsa noter onaylı muvafakatnamenin aslı veya noter onaylı örneği.

Kanun m. 11/1 ile Yönetmelik m. 5 örtüşür; fark, Yönetmelik'in listeye iletişim bilgisi, ortak temsilci ve ek sayfa gibi uygulama kalemlerini eklemesidir. Her başvuruyla yalnızca bir markanın tescili istenebilir (SMK m. 11/2); aynı formda iki farklı işaret birleştirilemez.

Marka Örneğinin Gösterimi: Yönetmelik m. 7

Marka örneği, başvurunun en çok eksiklik bildirimi alan unsurudur. Yönetmelik m. 7, işaretin türüne göre farklı gösterim şartları koyar ve Kanun m. 4'teki sicilde gösterilebilirlik ölçütünü somutlaştırır. KHK dönemindeki "çizimle görüntülenebilme" şartı bu değişiklikle sicilde açık ve kesin gösterilebilme ölçütüne dönüşmüştür³.

İşaret türü	Yönetmelik hükmü	Aranan gösterim
Kelime, şekil, harf, sayı, biçim	m. 7/1	Görme duyusuyla algılanan marka örneği
Ses markası	m. 7/2	Dinlemeye ve saklamaya elverişli elektronik kayıt; mümkünse nota
Üç boyutlu marka	m. 7/3	Tek veya farklı açılardan gösterim, en çok altı açı
Renk markası	m. 7/4	Renk görseli ve Kurum'ca kabul edilen renk kodu
Hareket markası	m. 7/5	Hareketi tasvir eden görüntü veya görüntü dizisi
Diğer işaretler	m. 7/6	Görsel, elektronik veya yazılı uygun gösterim

m. 7/4'ün ikinci cümlesi uygulamada belirleyicidir: renk veya renkler somutlaşmış, sınırları belli bir şekil, figür, resim veya kelime gibi unsurlar dâhilinde kullanılıyorsa işaret renk markası sayılmaz ve genel kural uygulanır. Başka bir deyişle, renk bir ambalaj kompozisyonunun parçasıysa tescil bir şekil markasıdır ve koruma da ancak o kompozisyon çerçevesinde doğar.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu ayrımı 2025 ve 2026 tarihli iki kararında kullanmıştır. 16.01.2025 tarihli kararda, mavi-gri renk kombinasyonunun belirli bir geometrik form içinde tescil edildiği markalar yönünden hükümsüzlük istemi reddedilmiş; ilk derece mahkemesi hükümsüzlüğü istenen markaların "yalnızca renk markaları olmadığını" saptamıştır⁴. 28.01.2026 tarihli kararda ise çay ambalajlarında sarı rengin kimsenin tekeline bırakılamayacağı, davacının markasının renk markası olmadığı gerekçesi onanmıştır⁵. Renk ve ses markalarının tescil edilebilirliği ayrı bir makalede ayrıntılı işlenmiştir.

m. 7/9 eksik veya uyumsuz gösterim için iki aylık süre tanır. Bu hâlde başvuru tarihi, eksikliği gideren belgelerin Kurum'a ulaştığı saat ve dakika olarak yeniden kesinleşir; süre kaçırılırsa başvuru işlemden kaldırılır.

Şekil İnceleme ve İki Aylık Süreler

Kurum başvuruyu önce şekil yönünden inceler (Yönetmelik m. 8/1). Kanun m. 15/2 ve 15/3 ile Yönetmelik m. 8, eksikliklerin sonucunu üç kümeye ayırır⁶.

Başvuru tarihini kaydıran eksiklikler. Kimlik bilgisi, imza, başvuru formu, marka örneği, mal veya hizmet listesi ve ücret bilgisi bu gruptadır. İki ay içinde giderilirse işlem devam eder; ancak tarih giderme anına kayar. Süre geçerse başvuru işlemden kaldırılır (m. 8/3).

Başvuru tarihini kaydırmayan eksiklikler. İlave sınıf ücretinin ödenmemesi, Latin karşılığının belirtilmemesi ve ortak marka veya garanti markasında teknik şartnamenin sunulmaması bu gruptadır. Eksiklik iki ay içinde giderilirse başvuru tarihi etkilenmez (m. 8/4 ve 8/5). Teknik şartnamenin içeriği veya kamu düzenine uygunluğu eksikse süre altı aydır (m. 8/10).

Yalnızca rüçhanı etkileyen eksiklikler. Rüçhan talep ücreti ödenmezse veya rüçhan belgesi başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde sunulmazsa başvuru geçerliliğini korur, yalnızca rüçhan hakkından yararlanamaz (m. 8/6; SMK m. 12/1 ve 15/3).

Birden fazla başvuru sahibi bulunan ve ortak temsilci belirtilmeyen başvurularda ayrıca bir eksiklik bildirimi yapılmaz; başvuru formunda adı geçen ilk kişi ortak temsilci sayılır (m. 8/7).

Sınıflandırma ve Genel Terimler: Yönetmelik m. 9

Başvuruya konu mal ve hizmetler Nis Anlaşması'na göre sınıflandırılır (SMK m. 11/3). Kurum sınıf numaralarında düzeltme yapabilir; mal veya hizmetlerin aynı sınıfta yer alması benzerliğe, farklı sınıfta yer alması benzemezliğe karine oluşturmaz (SMK m. 11/4). Bu kural, hükümsüzlük ve itiraz davalarında sınıf başlığına bakarak benzerlik sonucuna varılamayacağı anlamına gelir.

Yönetmelik m. 9/3, listede genel tabir veya Kurum'ca açıklanması gerekli görülen ifade bulunması hâlinde iki aylık açıklama süresi verir. Açıklama sunulmazsa ilgili ifadeler listeden çıkarılır; tescil kapsamı bu yolla sessizce daralabilir. m. 9/4 ise Nis sınıf başlığındaki genel ifadelerin lafzi anlamının açıkça kapsadığı mal ve hizmetleri içerecek şekilde yorumlanacağını belirtir. Kapsamın dar yorumlanması, sonradan açılan kullanmama iptali ve kısmi iptal davalarında da belirleyicidir; bu yönüyle mal ve hizmet kapsamının daraltılması konusuyla bağlantılıdır.

Birden fazla sınıflı başvuruda ilave sınıf ücreti süresinde ödenmezse başvuru, yazılış sırası dikkate alınarak ödenen ücrete karşılık gelen sınıflar bakımından değerlendirilir; başvuru sahibinin sıralama talebi varsa o dikkate alınır (m. 9/5).

Muvafakatname: Yönetmelik m. 10

SMK m. 5/3, önceki marka sahibinin muvafakatiyle bazı ret engellerinin aşılabilmesine imkân tanır. Yönetmelik m. 10 bu muvafakatin biçimini sıkı kurallara bağlar. Muvafakat, Kurum'ca geçerli kabul edilen imzalı formla ve noter onaylı olarak verilir; kayıtsız ve şartsız olmalıdır ve Kurum'a sunulduktan sonra geri alınamaz. Her marka başvurusu için ayrı form gerekir. Sicile kayıtlı inhisari lisans sahibi varsa onun yazılı izni de eklenir.

Form başvuruyla birlikte ya da karara itiraz hâlinde itiraz hakkında karar verilene kadar sunulabilir. Unsurları eksik form için iki aylık süre verilir; süre kaçırılırsa talep yapılmamış sayılır (m. 10/2). Muvafakat talebi bulunduğu hâlde form hiç sunulmamışsa eksiklik bildirimi bile yapılmaz.

Uygulama notu. Muvafakat Kurum'a sunulduktan sonra geri alınamaz (Yönetmelik m. 10/5). Taraflar arasındaki ticari ilişki sonradan bozulsa da muvafakat veren, verdiği onayı itiraz veya dava aşamasında geri çekemez.

Garanti Markası ve Ortak Marka Başvurularında Teknik Şartname

Yönetmelik m. 8/8 ve 8/9, SMK m. 31 ve m. 32'deki teknik şartname kuralını başvuru aşamasında somutlaştırır. Garanti markasının şartnamesi; başvuru sahibinin bilgilerini, marka örneğini, garanti edilen malların ortak özelliklerini, kullanım usullerini, kullanıma yetkili kişileri, hakkın nasıl elde edileceğini, denetimin nasıl ve hangi sıklıkla yapılacağını ve aykırı kullanımda uygulanacak yaptırımları içermelidir. Ortak marka şartnamesinde ise kullanıma yetkili işletmeler, topluluğa üyelik şartları ve kullanım şartları öne çıkar.

SMK m. 31/2 uyarınca garanti markası, marka sahibinin veya ona iktisaden bağlı işletmenin mal ve hizmetlerinde kullanılamaz. Bu yasak denetleyen ile denetlenenin ayrılığını sağlar. Kavramsal ayrım için ortak marka ve garanti markası sorusuna bakılabilir.

Uyuşmazlıklarda bu markalar çoğunlukla dayanak olarak gündeme gelir. SMK m. 6/7 uyarınca yenilenmeme nedeniyle koruma süresi sona eren ortak veya garanti markasıyla aynı ya da benzer işaretin, süre bitiminden itibaren üç yıl içinde başvurulması önceki hak sahibinin itirazı üzerine reddedilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 10.03.2026 tarihli kararında ilk derece mahkemesi, marka işlem dosyası ve dava dosyasında herhangi bir ortak veya garanti markası bulunmadığını, bu nedenle yenilenmemiş ortak veya garanti markası kaynaklı tescil engelinden söz edilemeyeceğini saptamış, bu gerekçe Yargıtay'ca onanmıştır⁷. Dayanak markanın niteliğini iddia eden tarafın, sicil kaydıyla bunu göstermesi gerekir.

Yayım, Tescil Ücreti ve Sicil: Yönetmelik m. 11-14

Şekil ve mutlak ret incelemesini geçen başvuru Bülten'de yayımlanır; yayımda başvuru numarası ve tarihi, başvuru sahibi, marka örneği, mal ve hizmet listesi ve varsa vekil bilgileri yer alır (m. 11/1). Yayım tarihinden itibaren iki aylık itiraz süresi işler⁸. Yayımdan sonra ret kararı verilirse bu karar da ayrıca yayımlanır (m. 11/3).

Tescil, SMK m. 22'deki aşamaların tamamlanması ve tescil ücretinin Kurum'ca verilen iki aylık sürede ödenmesiyle gerçekleşir. Ücretin eksik ödenmesi hâlinde bir aylık ek süre tanınır; süreler kaçırılırsa başvuru işlemden kaldırılır (m. 12). Sicile marka tescil numarası, başvuru ve tescil tarihi, marka örneği, sahibin bilgileri, mal ve hizmetler, sınıf numaraları ve varsa vekil bilgileri işlenir (m. 14).

m. 13'ün ikinci cümlesi dikkat çekicidir: SMK m. 22/2 kapsamına giren markalar tescilli sayılmaz ve işlemler tamamlanmayan aşamadan sürdürülür; ancak tescil tarihinden itibaren iki yıl geçmişse markanın tescil durumu tamamlanmayan aşamadan etkilenmez. Bu iki yıllık sınır, tescilin sonradan usul gerekçesiyle sarsılmasına süre bakımından sınır çeker.

Rüçhan: Yönetmelik m. 15 ve 16

Rüçhan hakkı, SMK m. 12 uyarınca ilk başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye'de yapılan başvuruya, ilk başvurunun tarihini taşıma imkânı verir. Yönetmelik m. 15, sergi rüçhanında gereken belgeleri düzenler: Türkiye'de açılan ulusal veya uluslararası sergiler için yetkili merciden alınan, markanın fotoğrafını ve serginin resmî açılış tarihini içeren belge ile markanın tasdikli örneği sunulur. Birden fazla rüçhan talebi için her biri adına ayrı ücret ödenir (m. 15/5).

Türkiye'de usulüne uygun yapılmış marka başvurusuna dayanan rüçhan belgesi, ücret ödendiği bilgisi sunulmak koşuluyla marka sahibinin talebi üzerine verilir (m. 16). Rüçhan talebinin ayrıntıları ve uluslararası boyutu için Türkiye'de marka tescil süreci rehberi ile marka hukuku rehberi birlikte okunabilir.

Başvuru Aşamasındaki Hataların Dava Aşamasına Etkisi

Başvuru usulündeki hatalar dört yoldan davaya taşınır. Birincisi, mal ve hizmet listesinin kapsamı: gereğinden geniş yazılan liste sonraki kullanmama iptali riskini büyütür, dar yazılan liste koruma alanını daraltır. İkincisi, marka örneğinin niteliği: renk, ses veya üç boyutlu işaretlerde başvuruda seçilen tür, korumanın sınırını belirler. Üçüncüsü, rüçhan ve başvuru tarihi: dakikaya dayanan öncelik sıralaması, nispi ret ve hükümsüzlük değerlendirmesinde önceki hakkı belirler. Dördüncüsü, müktesep hak: önceki tarihli tescile dayanan müktesep hak savunması da başvuru tarihleriyle birlikte okunur.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 10.03.2026 tarihli kararında ilk derece mahkemesi, "salt önceki tarihli tescile dayanılarak kabul edilmiş olan müktesep hak sahipliğinin 'tescilli olarak uzun süre kullanım' konusundaki kıstası karşılamadığı" sonucuna varmış ve bu hüküm onanmıştır⁷. Başvuru sahibinin sicile güvenmesi tek başına yeterli olmaz; önceki işaretin fiilen kullanıldığı da gösterilmelidir. Müktesep hakkın ayrıntıları ayrı bir makalede işlenmiştir.

Sonuç

Uygulama Yönetmeliği'nin marka başvurusuna ilişkin hükümleri, hak kaybını önleyen bir kontrol listesi niteliği taşır. Başvuru tarihini kaydıran eksiklikler ile yalnızca iki aylık süre ve ücretle giderilebilen eksiklikler birbirinden ayrılmalıdır. Marka örneğinin türü, listenin yazılış biçimi ve muvafakatin biçimi, bu ayrımın en kritik üç noktasıdır.

Yönetmelik m. 4, m. 8 ve m. 9 birlikte okunduğunda ortaya çıkan ana kural şudur: başvuru tarihi dakikasına kadar korunur, ancak yalnızca beş temel unsur eksiksiz sunulduğu sürece. Diğer eksiklikler iki ay (teknik şartnamede altı ay) içinde, tarihi kaydırmadan giderilebilir.

Konunun genel çerçevesi için marka hukuku çalışma alanı ve marka başvurusu nasıl yapılır rehberi birlikte kullanılabilir.

Kaynakça

Dipnotlar

1. Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik, RG 24.04.2017/30047, m. 1-3 ve Birinci Kitap (Marka) başlıkları. Yönetmelik, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'na (RG 10.01.2017/29944) dayanılarak hazırlanmıştır. ↩

2. Enes Öz, "Marka Tescil Başvurusuna İlişkin İşlemler", Mali Çözüm Dergisi, Mart-Nisan 2017, s. 127-134, özellikle s. 130-131. Yazar, şekil incelemesinde Kurum'un başvurunun Kanun m. 3 ve m. 11'e uygunluğunu denetlediğini, kimlik bilgisi, marka örneği, mal veya hizmet listesi ve ücret bilgisi eksikliğinde başvuru tarihinin eksikliğin giderildiği tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleştiğini (Kanun m. 15/2), buna karşılık ortak marka veya garanti markasında teknik şartnamenin sunulmamasının başvuru tarihini etkilemediğini belirtir. ↩

3. Hasan Tolga Karadenizli, Yeni Marka Türleri ve Tescil Edilebilirlikleri, Türk Patent Enstitüsü Markalar Dairesi Başkanlığı Uzmanlık Tezi, Ankara 2008, s. ii-iii (Özet ve Abstract). Tez, 556 sayılı KHK m. 5'teki çizimle görüntülenebilme şartı çerçevesinde yeni marka türlerinin tescil edilebilirliğini tartışır. KHK dönemi çalışmalar, bugün SMK m. 4 ve Yönetmelik m. 7 bakımından bu şekilde güncellenerek okunmalıdır. ↩

4. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 16.01.2025 tarihli ve E. 2024/1009, K. 2025/193 sayılı karar. Daire, mavi-gri renk kombinasyonunu geometrik bir form içinde barındıran markaların hükümsüzlüğüne ilişkin karşı davanın reddini ve beş yıllık sessiz kalma süresinin geçtiğine dair bölge adliye mahkemesi gerekçesini onamıştır. Ayrıntılı analiz için bkz. Renk Kombinasyonu İçeren Markada Hükümsüzlük ve Sessiz Kalma. ↩

5. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 28.01.2026 tarihli ve E. 2025/5785, K. 2026/543 sayılı karar. İlk derece mahkemesi, çay ambalajlarında sarı renk kullanımı yaygın olduğundan bu rengin kimsenin tekeline bırakılamayacağını, davacı markasının renk markası olmadığını belirtmiş ve karıştırılma ihtimalini reddetmiştir. Daire, bozmaya uyularak verilen ret kararını onamıştır. ↩

6. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 11, m. 12, m. 15 ve m. 16; Uygulama Yönetmeliği m. 8 ve m. 9. Şekil inceleme sürelerinin dökümü Yönetmelik metnine dayanmaktadır. ↩

7. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 10.03.2026 tarihli ve E. 2025/4624, K. 2026/1408 sayılı karar. Ankara 5. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi kararı, Ankara BAM 20. Hukuk Dairesi'nin esastan ret kararı sonrasında Yargıtay'ca onanmıştır. Alıntılar ilk derece mahkemesi gerekçesinden olup, Yargıtay gerekçeyi HMK m. 353/1-b(1) ve m. 370/1 uyarınca onamıştır. ↩ ↩²

8. Öz, Mali Çözüm Dergisi, s. 131. Yazar, itiraz süresinin ilanın resmî marka bülteninde yayımlandığı tarihten itibaren iki ay olduğunu belirtir. ↩