Renk Kombinasyonu İçeren Markada Hükümsüzlük ve Sessiz Kalma

Bir ambalajdaki renk uyumu tek başına korunur mu, yoksa ancak tescilli kompozisyonun parçası olarak mı? Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 16.01.2025 tarihli kararı, bu soruya Uygulama Yönetmeliği m. 7/4'ün mantığıyla yaklaşan bir uyuşmazlıkta cevap verir: renk, sınırları belli bir form içinde tescil edilmişse işaret renk markası değil, şekil markasıdır.

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, hükümsüzlük ve tecavüz uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Karar Kimliği

Mahkeme: Yargıtay
Daire: 11. Hukuk Dairesi
Esas No: 2024/1009
Karar No: 2025/193
Tarih: 16.01.2025
Sonuç: Onama
Alt derece: Bakırköy 2. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi (2021/5 E., 2021/102 K.); İstanbul BAM 44. Hukuk Dairesi (2021/1537 E., 2023/1455 K.)

Uyuşmazlık

Enerji içeceği alanında faaliyet gösteren davacı, tescilli şekil markalarının ve ambalaj kompozisyonunun taklit edildiğini ileri sürerek marka tecavüzü ve haksız rekabetin tespitini istedi. Davalı ise karşı dava açtı: davacının markalarının renk markası niteliğinde olduğunu, hangi renk tonlarında tescil edildiğinin belli olmadığını, markaların grafik gösterim şartını taşımadığını ve mavi ile gümüş renklerin teknik nedenlerle sektörde kullanıldığını savunarak tescillerin hükümsüzlüğünü talep etti.

Davacı karşı davaya karşı iki cevap verdi: tescilli şekil markalarının uzun yıllık kullanımla ayırt ediciliğinin pekiştiğini ve davalının sessiz kalma yoluyla hak kaybına uğradığını.

Dairenin Değerlendirmesi

İlk derece mahkemesi önce tecavüz iddiasını inceledi. Daha önce kesinleşen bir kararda kelime markaları arasında benzerlik bulunmadığı saptanmıştı; ambalaj tasarımlarında ise renkler benzer olmakla birlikte yerleşim, geometrik öğeler ve logo kompozisyonu farklıydı. Mahkeme, benzerliğin tasarımların bütüncül algısını oluşturan öğelerin altında kaldığı sonucuna vardı.

Karşı dava bakımından belirleyici tespit şuydu: hükümsüzlüğü istenen markalar "yalnızca renk markaları" değildi. Renkler dikey bir dikdörtgen içinde, çapraz bakan dört yamuk biçiminde konumlandırılmıştı. Bu tespit, Uygulama Yönetmeliği m. 7/4'teki ayrımla örtüşür: renk somutlaşmış, sınırları belli bir şekil içinde kullanılıyorsa işaret renk markası sayılmaz.

Bölge adliye mahkemesi bu sonucu iki yönden destekledi. Birincisi, tescil tarihinden dava tarihine uzunca bir süre geçmişti ve aynı sektörde faaliyet gösteren davalının hükümsüzlük davası açması, mahkemeye göre "hakkın kötüye kullanılması yasağına aykırılık" oluşturuyordu. İkincisi, davacının markaları kendiliğinden ayırt ediciydi; enerji içeceklerinde yoğun kullanım bu ayırt ediciliği pekiştirmişti ve mavi-gri renk kombinasyonu o mal grubunda davacıyla özdeşleşmişti.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, ilk derece kararında isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararını HMK m. 353/1-b(1) uyarınca doğru buldu ve temyiz itirazlarını reddederek kararı onadı.

Yasal Dayanak

Renk markasının gösterimi, Uygulama Yönetmeliği m. 7/4'te düzenlenmiştir: başvuruda renk markası olduğu belirtilir, renk görseli ve Kurum'ca kabul edilen renk kodu sunulur; renkler sınırları belli bir şekil, figür, resim veya kelime gibi unsurlar dâhilinde kullanılıyorsa işaret renk markası olarak değerlendirilmez. Markanın tanımı ve sicilde gösterilebilirlik ölçütü SMK m. 4'te yer alır.

Hükümsüzlük davasında sessiz kalma yoluyla hak kaybı SMK m. 25/6'ya dayanır. Sonraki tarihli markanın kullanıldığını bilen veya bilmesi gereken sahip, birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalırsa, sonraki marka kötüniyetle tescil edilmedikçe hükümsüzlük ileri süremez.

Uygulamada En Sık Yapılan Hata

En sık hata, tescil edilen işaretin türünü yanlış nitelemektir. Ambalaj renklerini "renk markası" sayarak tüm renk tonları üzerinde tekel iddia etmek de, tersine, kompozisyonla tescil edilmiş bir işareti salt renk markası kabul ederek hükümsüzlük istemek de aynı hatadır. Tescil kaydındaki işaretin ne olduğu, korumanın ve hükümsüzlük riskinin ölçüsünü belirler.

İkinci hata, beş yıllık sürenin gözden kaçırılmasıdır. Aynı sektördeki bir rakibin tescilini yıllarca izleyip sonra hükümsüzlük istemek, bu kararda olduğu gibi hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir.

Stratejik Not

Ambalaj veya ürün görünümü için marka koruması isteyen işletme, renkleri tek başına değil, kompozisyonla birlikte tescil etmelidir. Tescil başvurusunda işaretin türü seçilirken Yönetmelik m. 7/4'teki sınır dikkate alınmalıdır. Rakip tescile karşı hükümsüzlük düşünen işletme ise, tescil tarihinden itibaren geçen süreyi ve kendi bilgi tarihini baştan belgelemelidir.

Sonuç

Karar, renk kombinasyonu içeren markaların korunması ve hükümsüzlüğü bakımından iki ilke ortaya koyar. Renkler geometrik bir form içinde tescilliyse işaret şekil markasıdır; bu uyuşmazlıkta renk tonunun belirtilmemesi itirazı sonuç vermemiştir. Sessizlik beş yılı aştığında ise aynı sektördeki rakip hükümsüzlük hakkını yitirir.

İlgili içerikler için bkz. Sessiz Kalma Yoluyla Hak Kaybı, Ses ve Renk Markalarında Tescil ve Ayırt Edicilik, SMK Uygulama Yönetmeliği ve Marka Başvurusu, Marka Hukuku Rehberi.

→ Marka Hukuku

Renk Kombinasyonu İçeren Markada Hükümsüzlük ve Sessiz Kalma