Karıştırılma İhtimali ve Baskın Unsur Testi: Yargıtay'ın Onayladığı Değerlendirme Yöntemi

SMK md. 6/1 uygulamasında tekrar eden soru şudur: baskın unsur aynıysa, sınıf farkı iltibası bertaraf eder mi? Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 22.10.2025 tarihli kararı bu soruyu olumsuz yanıtladı. Karar, farklı sınıflardaki başvurularda bile baskın unsur ortaklığının iltibas doğurmaya yeteceğini net biçimde ortaya koyuyor.

Olay

Davacı, 05, 29 ve 30. sınıflarda tescilli tanınmış bir markanın sahibidir. Marka portföyünün tamamında aynı ayırt edici ibare baskın unsur olarak yer alır. Davalı, aynı ibareyi aynen alarak 35. sınıf perakende hizmetlerinde marka tescil başvurusunda bulunmuştur. Davacı, başvurunun kendi marka serisiyle iltibas yarattığını ileri sürerek hükümsüzlük davası açmıştır.

Hukuki Sorun

Baskın unsuru ortak olan iki marka, farklı sınıflarda tescil edilmiş olsa dahi SMK md. 6/1 kapsamında karıştırılma ihtimali doğurur mu?

Mahkeme Süreci

İlk Derece Mahkemesi baskın unsurun iki markada aynı olduğunu tespit etti ve davalı başvurusunu hükümsüz kıldı. BAM kararı onadı. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi BAM'ı onayarak baskın unsur testinin doğru uygulandığını teyit etti.

Yargıtay'ın Gerekçesi

Dairenin gerekçesi iki temel tespit üzerine kuruldu.

Birinci tespit — parçalı karşılaştırma yasaktır. SMK md. 6/1, markaların "şu harf farklı, şu renk farklı" şeklinde tek tek karşılaştırılmasıyla uygulanmaz. Aranan şey, ayırt edici ve baskın unsurlardan çıkan bütünsel izlenimdir. Baskın unsur iki markada da aynıysa tüketici hafızasında kalan izlenim aynıdır; iltibas riski soyut değil, somuttur.

İkinci tespit — sınıf farkı iltibası bertaraf etmez. SMK md. 6/1 mal/hizmet benzerliği şartı arar. 35. sınıf perakende hizmetleri, satışa konu mal sınıflarıyla doğrudan ilişki içindedir. 05, 29 ve 30. sınıf gıda/sağlık ürünleri ile 35. sınıf perakende hizmetleri arasında tüketici algısı düzeyinde bir köprü kurulur. Baskın unsur özdeşse, sınıf farklılığı iltibası kendiliğinden bertaraf etmez.¹

Hukuki İlke

Baskın unsur iki markada ortaksa ve mal/hizmetler arasında tüketici düzeyinde köprü kurulabiliyorsa, sınıf farklılığı iltibası ortadan kaldırmaz ve SMK md. 6/1 kapsamında hükümsüzlük doğar.

Kararın Uygulama Alanı

Bu karar, iltibas davasında dilekçe strateji ve kanıtlandırmasını yeniden yapılandırıyor. Davacı vekilinin temel görevleri iki aşamada şekillenmektedir. Birincisi, baskın unsurun tespit edilmesi — yalnızca ibare değil, markaların ayırt edici ve baskın bileşenleri gözetilerek bütünsel izlenim kurulmalıdır. Bu amaçla baskın unsurun ibare bazında tespit edilmesi, ayırt edici fonksiyonunun açıklanması ve tüketici hafızasındaki konumunun kanıtlarla desteklenmesi gerekir.

İkincisi, sınıf argümanının reddedilmesi — davalının "farklı sınıfta başvurduk" savunması pasif bir dayanaktır. Yargıtay baskın unsur iki markada ortaksa ve mal/hizmetler arasında tüketici düzeyinde köprü kurulabiliyorsa, sınıf farklılığının iltibası kendiliğinden bertaraf etmediğini kararında açıkça belirtmiştir. Seri marka portföyüne sahip bir davacı, kök unsuru paylaşan tescilleri sınıf numarası, başvuru tarihi ve tescil numarası ile gösteren bir tablo hazırlayarak çok yönlü koruma alanını ortaya koymaktadır.

Uygulamada verinin niteliği sorgulanır. Pazar araştırması, tüketici anketi veya satış verisi YİDK itirazı aşamasında dosyaya eklenmelidir. Soyut "markalar benzer" iddiası Yargıtay standardını karşılamaz; her iddia ölçülebilir kanıtla desteklenmelidir. "İki marka benzer" argümanı tek başına iltibas iddiasını kurmaz. Baskın unsur analizi dilekçede yoksa itiraz boşluktadır; somut veriyle desteklenmemiş iddia Yargıtay aşamasında kabul görmez.

Karşı Senaryo

Risk 1 — parçalı savunma. Davalı, markalar arasındaki harf, renk veya ek unsur farklılıklarını tek tek sayarak benzerlik itirazını çürütmeye çalışır. Daire bu argümanı dışlar; baskın unsur aynıysa münferit farklar korumaz. Sonuç: hükümsüzlük kararı.

Risk 2 — sınıf argümanı. Davalı yalnızca "biz farklı sınıfa başvurduk, iltibas olmaz" der. 35. sınıf perakende hizmetlerinde baskın unsur özdeşliği tespit edildiğinde mahkeme sınıf savunmasını dikkate almaz. Sonuç: dava cevap dilekçesinde kaybedilmiş olur.

Kararın Sınırları ve İstisnalar

Bu içtihat, belirli koşullarda sınırlıdır. Baskın unsur zayıf ayırt edici nitelikteyse — tanımlayıcı veya jenerik bir ibare oluyorsa — koruma alanı önemli ölçüde daralır. Bu durumda farklı sınıflardaki başvurulara karşı aynı koruma talep edilemez. Benzer şekilde, mal ve hizmetler arasında tüketici düzeyinde herhangi bir köprü kurulamıyorsa, örneğin gıda ürünleri ile inşaat hizmetleri gibi tamamen farklı ticari alanlar söz konusu olduğunda, baskın unsur özdeşliği tek başına iltibas kurmaya yetmez.

Karar ayrıca SMK md. 6/1 kapsamında karıştırılma ihtimali ile sınırlıdır. SMK md. 6/5 tanınmış marka koruması talep ediliyorsa, farklı ve daha kapsamlı ölçütler uygulanır. Bu durumda baskın unsur analizi yanında tanınmışlığın dava tarihinde mevcut olduğunun ölçülebilir delillerle gösterilmesi zorunludur. Karar, tanınmış marka korumasının yerine geçmez; iki rejim farklı hukuki temellere ve kanıtlandırma yöntemlerine dayanır.

Sonuç

Karıştırılma ihtimali analizinin merkezinde baskın unsur testi yer alır — parçalı unsur karşılaştırması değil, bütünsel izlenim incelemesidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu kararla, SMK md. 6/1 uygulamasında tekrar eden yanlış uygulamayı düzeltmiştir. Dairenin gerekçesi, sınıf farklılığının hiçbir koşulda iltibası bertaraf etmediğini, baskın unsurun ortaklığının tüketici hafızasında aynı izlenim yarattığını ve bu izlenimin farklı sınıflara yayılabileceğini açıkça belirtmesi, Türk marka hukuku içtihadında önemli bir dönüm noktasıdır.

Karar, marka portföy koruması perspektifinden de değerlendirmelidir. Seri markalar oluşturan işletmeler, aynı kök unsurunu paylaşan başvurulara karşı mevcut korumalarını genişletmek için bu karar ilkesini kullanabilmektedir. Hukuki uygulamada ise itiraz, dava ve temyiz aşamalarında dilekçe stratejisini yeniden yapılandırmaya neden olmuştur.

Dilekçesine bu testi yerleştirmeyen ve yalnızca sınıf farklılığına dayanan vekil, savunma alanını daha itiraz aşamasına geçmeden daraltmış olur. Günümüzde bu karar, marka tecavüz davalarında baskın unsur yönteminin standart uygulaması haline gelmiştir; Yargıtay 11. Hukuk Dairesi takip eden kararlarında bu ilkeyi tutarlı olarak uygulamaktadır.

İlgili içerikler için bkz. Karıştırılma İhtimali Değerlendirmesi, Markalarda Karıştırılma İhtimali, Ayırt Edicilik Nedir, Marka İtiraz Süreci, Marka Hukuku Rehberi, Marka Hukuku.

Kaynakça

KAYA, Arslan: Marka Hukuku, Arıkan Yayınları, 2006.

YASAMAN, Hamdi: Marka Hukuku: 556 Sayılı KHK Şerhi, Vedat Kitapçılık, 2004.