Telif Hakkı İhlali Suçu Şikayete Bağlı mı?

Telif Hakkı İhlali Suçu Şikayete Bağlı mı?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Evet. FSEK md. 71, manevi, mali veya bağlantılı haklara tecavüz fiillerini suç olarak düzenler; FSEK md. 75 ise bu suçlarda soruşturma ve kovuşturmanın şikayete bağlı olduğunu belirtir. Şikayet olmadan savcılık kendiliğinden harekete geçmez. Bandrol yükümlülüğüne aykırılığa ilişkin belirli fıkralar bu kuralın dışında tutulmuştur.

Şikayet hakkı süresizdir sanılır; oysa değildir. Hak sahibi, fiili ve faili öğrendiği tarihten başlayarak TCK md. 73 uyarınca altı ay içinde şikayette bulunmalıdır. Bu süre geçtikten sonra ceza yolu kapanır, hukuk davası yolu ise açık kalır.

---

1. FSEK md. 71 Hangi Fiilleri Suç Sayar

FSEK md. 71, hak sahibinin yazılı izni olmaksızın gerçekleştirilen tecavüz fiillerini cezalandırır. Bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı izinsiz işlemek, temsil etmek, çoğaltmak, değiştirmek, yaymak veya umuma iletmek bu kapsamdadır.

Madde ayrıca eser sahibinin adını belirtmeden veya kaynak göstermeden yapılan kullanımları, başkasının eserini kendi eseri olarak sunmayı ve izinsiz çoğaltılmış nüshaları satışa arz etmeyi ayrı bentlerde suç olarak sayar¹.

Fiillerin ceza karşılığı bentten bente değişir. Uygulamada en sık karşılaşılan tip, izinsiz çoğaltma ile umuma iletim birleşimidir; internet üzerinden yapılan yayınlar bu iki fiili çoğu zaman aynı anda içerir.

Önemli: Kullanımın ticari olması suçun oluşması için zorunlu değildir. Ticari amaç bulunmaması cezanın belirlenmesinde dikkate alınabilir; ancak fiili suç olmaktan çıkarmaz. "Kâr amacı gütmedim" savunması tek başına sonuç doğurmaz.

---

2. Şikayet Koşulu, Süre ve Vazgeçmenin Sonucu

FSEK md. 75 uyarınca soruşturma ve kovuşturma şikayete bağlıdır. Şikayet hakkı, hakkı ihlal edilen hak sahibine, yetki belgesi bulunması halinde meslek birliğine ve mali hakları devralan kişiye aittir.

Süre TCK md. 73 çerçevesinde işler: fiilin ve failin öğrenilmesinden başlayarak altı ay. Süreklilik gösteren ihlallerde, örneğin internette yayında kalmayı sürdüren bir içerikte, fiilin sona ermediği kabul edilir ve süre tartışması farklı yürür. Yine de sürenin geçtiği iddiasıyla karşılaşmamak için ihlalin öğrenildiği tarihin belgelenmesi önem taşır.

Şikayetten vazgeçme, kovuşturma aşamasında davanın düşmesi sonucunu doğurur. Vazgeçmenin geri alınması mümkün değildir. Bu nedenle sulh görüşmelerinde vazgeçme beyanı, hukuk davasındaki alacak güvence altına alınmadan verilmemelidir.

---

3. Uzlaştırma Kapsamı ve Pratik İşleyişi

Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlar CMK md. 253 uyarınca uzlaştırma kapsamındadır. FSEK md. 71 suçları da bu nedenle uzlaştırmaya tabi tutulur ve dosya iddianame düzenlenmeden önce uzlaştırma bürosuna gönderilir.

Uzlaştırma, hak sahibi için hızlı sonuç alma imkanı sağlar. Taraflar edim üzerinde anlaştığında dosya kovuşturmaya intikal etmeden kapanır ve edim yerine getirilir. Fail açısından ise kayıt oluşmaması bakımından anlamlıdır.

Uzlaştırmanın gizli riski, ceza dosyasında yapılan anlaşmanın hukuk davasındaki talebi tükettiği izlenimidir. Uzlaştırma tutanağında yalnızca ceza yönünden anlaşıldığı, mali haklara ilişkin talep hakkının saklı tutulduğu açıkça yazılmazsa, sonraki tazminat talebi karşısında ödeme ve ibra savunmasıyla karşılaşılır. Bu cümlenin tutanağa yazdırılması ihmal edilmemelidir.

---

4. Ceza Yolu ile Hukuk Davasının Birlikte Yürümesi

Ceza şikayeti ile hukuk davası birbirinin alternatifi değildir; paralel yürüyebilir. Hak sahibi bir yandan şikayet yoluna gidip diğer yandan tecavüzün ref'i, men'i ve tazminat talebiyle hukuk davası açabilir.

Mali hak ihlalinde hukuk yolunun asıl kaldıracı FSEK md. 68'dir. İzinsiz kullanım halinde hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin üç katına kadar tazminat talep edebilir. Bu talep, zararın ayrıca ispatını gerektirmemesi bakımından klasik tazminat kalemlerinden ayrılır ve uygulamada dosyanın ekonomik ağırlığını belirler.

İki yolun birlikte yürütülmesinin taktik değeri, delil akışında ortaya çıkar. Ceza soruşturmasında yapılan arama ve el koyma işlemleri, hukuk davasında ispat bakımından kullanılabilecek somut materyal üretir. Buna karşılık ceza dosyasının bekletici mesele yapılması, hukuk davasının süresini uzatabilir; bu nedenle bekletici mesele talebinin kimin lehine sonuç doğuracağı önceden hesaplanmalıdır. İnternet üzerinden gerçekleşen ihlallerde erişim engelleme ve içerik kaldırma yollarının işleyişi için internette telif ihlali rehberi çerçeveyi tamamlar.

---

Uygulamada

Şikayet dilekçesinin zayıf hazırlanması, telif dosyalarında en sık görülen kayıp nedenidir. Dilekçede hak sahipliğinin belgeyle gösterilmesi, ihlal edilen hakkın hangi mali hak olduğunun tek tek belirtilmesi ve ihlalin tarih damgalı biçimde tespit edilmiş olması gerekir. Ekran görüntüsü tek başına zayıf kalır; noter veya bilirkişi eliyle yapılan tespit çok daha güçlü sonuç verir.

İkinci nokta failin doğru belirlenmesidir. İnternet üzerinden yapılan yayınlarda içerik sağlayıcı ile yer sağlayıcının sorumluluğu farklı hükümlere tabidir. Şikayetin doğrudan platforma yöneltilmesi, çoğu zaman kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanır ve arada geçen süre şikayet süresini tüketir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasında hukuk yönünden FSEK md. 68 talebinin hesabında, ihlalin niteliği, kullanımın süresi ve yaygınlığı birlikte gözetilir. Talebin dayanağını oluşturan emsal lisans bedellerinin dosyaya sunulması, hesaplamanın soyut kalmasını önler. Korsan nüsha yayılımı bakımından somut adımlar için kitabım internette korsan PDF olarak yayılıyor başlığına bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Film ve Müzik İndirmek Suç mu, Kitabım İnternette Korsan PDF Olarak Yayılıyor, İnternette Telif İhlali, Telif Hukuku.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 68, md. 71, md. 75, RG 13.12.1951/7981; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu md. 73, RG 12.10.2004/25611. ↩