Fikri Mülkiyet Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
Fikri mülkiyet davasında görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. SMK md. 156 yetki kuralları, Ankara'nın münhasır yetkisi ve görevsizlik.
Fikri Mülkiyet Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, ihlal davaları ve uyuşmazlıklar için hizmet sayfası.
Kısa cevap: Görevli mahkeme, SMK md. 156/1 uyarınca fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir1. Bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde, Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bu sıfatla bakar. Yetki ise davayı kimin açtığına göre değişir; TÜRKPATENT kararlarına karşı açılan davalarda Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi münhasıran yetkilidir.
Görev dava şartıdır ve mahkemece resen gözetilir. Yanlış mahkemede açılan dava esasa girilmeden görevsizlikle sonuçlanır; bu arada geçen süre çoğu zaman ihtiyati tedbir fırsatını da tüketir. Maddi çerçeve için marka hukuku rehberi ayrı bir başlıktır.
1. Görev: Hangi Mahkeme Bakar
SMK md. 156/1, bu Kanunda öngörülen davalarda görevli mahkemenin fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi olduğunu söyler. Bu mahkemeler tek hakimlidir ve asliye mahkemesi derecesindedir.
İhtisas mahkemesi her ilde yoktur. Aynı fıkra bu durumu şöyle çözer: fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi kurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına giren dava ve işlere asliye hukuk mahkemesince, ceza mahkemesi kurulmamış olan yerlerde asliye ceza mahkemesince bakılır. Hangi asliye mahkemesinin bu sıfatla görevli olduğu ve yargı çevresi, il ve ilçe sınırlarına bakılmaksızın Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir.
Telif uyuşmazlıklarında da aynı yapı geçerlidir. FSEK md. 76/1, bu Kanunun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işler ile bu Kanundan kaynaklanan ceza davalarında görevli mahkemenin SMK md. 156/1'de belirtilen mahkemeler olduğunu düzenler2.
Önemli: TTK md. 4/1-d uyarınca fikri mülkiyet mevzuatından doğan hukuk davaları ticari dava sayılır3. Ticari nitelik, davanın asliye ticaret mahkemesinde görüleceği anlamına gelmez. SMK md. 156 özel hüküm olarak görevi ihtisas mahkemesine verir; ticari nitelik yalnızca uygulanacak yargılama usulü ve dava şartı arabuluculuk bakımından sonuç doğurur.
2. Yetki: Davacıya Göre Değişen Dört Kural
Hak sahibi üçüncü kişiye dava açıyorsa. SMK md. 156/3 uyarınca yetkili mahkeme, davacının yerleşim yeri veya hukuka aykırı fiilin gerçekleştiği yahut bu fiilin etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir. Üç seçenek de davacının elindedir. İnternet üzerinden gerçekleşen ihlallerde "etkilerin görüldüğü yer" ölçütü geniş bir seçim alanı yaratır.
Davacının Türkiye'de yerleşim yeri yoksa. SMK md. 156/4 uyarınca yetkili mahkeme, davanın açıldığı tarihte sicilde kayıtlı vekilin işyerinin bulunduğu yer; vekillik kaydı silinmişse Kurum merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir.
Üçüncü kişi hak sahibine dava açıyorsa. SMK md. 156/5 uyarınca yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Hükümsüzlük ve menfi tespit davaları bu kurala tabidir. Hak sahibinin Türkiye'de yerleşim yeri yoksa dördüncü fıkra uygulanır.
TÜRKPATENT aleyhine dava açılıyorsa. SMK md. 156/2 uyarınca Kurumun bu Kanun hükümlerine göre aldığı bütün kararlara karşı açılacak davalarda ve Kurumun kararlarından zarar gören üçüncü kişilerin Kurum aleyhine açacakları davalarda görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir. Bu yetki kesin yetkidir; taraf iradesiyle değiştirilemez.
3. YİDK Kararına Karşı Dava: Süre ve Mahkeme
Marka başvurusunun reddine, itirazın kabulüne veya reddine ilişkin Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararları Kurumun nihai kararlarıdır. Bu kararlara karşı, 5000 sayılı Türk Patent ve Marka Kurumu ile Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun md. 15/C uyarınca kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir.
İki aylık süre hak düşürücüdür. Kaçırılması halinde karar kesinleşir ve idari yol kapanır; geriye yalnızca tescil gerçekleşmişse hükümsüzlük davası kalır. Aynı madde, YİDK kararlarının iptaline ilişkin ilamın kesinleşmedikçe icra edilemeyeceğini de düzenler.
Davanın husumeti Kuruma yöneltilir. İtiraz sahibi veya karşı taraf varsa, dava ona da yöneltilmelidir; aksi halde husumet eksikliği sorunu doğar. Süreç bütünü için YİDK itiraz nasıl yapılır başlığına bakılabilir.
4. Görevsizlik Kararının Sonuçları
Görev dava şartıdır ve yargılamanın her aşamasında resen dikkate alınır. Mahkeme görevsiz olduğunu tespit ederse davanın usulden reddine ve dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesine karar verir. Bu karar davayı sona erdirmez; taraflardan biri kanuni süre içinde başvurursa dosya görevli mahkemede kaldığı yerden yürür.
Ancak pratik zarar gerçektir. Görevsizlik kararı verilene kadar geçen aylarda ihtiyati tedbir talebi karara bağlanmaz veya karara bağlansa dahi tartışmaya açık hale gelir. Karşı taraf bu sürede stok eritir, kayıt siler, ticari yapısını değiştirir. Delilin tazeliği kaybolur.
Yetki itirazı ise farklı işler. Kesin yetki halleri dışında yetki itirazı ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Süresinde ileri sürülmeyen yetki itirazı dinlenmez. Buna karşın SMK md. 156/2'deki Ankara yetkisi kesin olduğundan resen gözetilir.
Uygulamada
Dava açmadan önce iki soru yanıtlanır. Birincisi: uyuşmazlığın görüleceği yerde fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi var mı? İkincisi: yoksa hangi asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görevlendirilmiş? İkinci sorunun cevabı ilden ile değişir ve zaman zaman güncellenir. Adliye bilgisinden veya UYAP üzerinden doğrulanmadan dilekçe verilmemelidir.
Forum seçimi bir strateji aracıdır. SMK md. 156/3 hak sahibine üç seçenek verir. İhtisas mahkemesi bulunan bir yerde etki doğmuşsa, davanın orada açılması hem teknik değerlendirme kalitesini hem de tedbir kararı alma ihtimalini artırır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasında bu üç seçenekli yetki kuralının hak sahibi lehine geniş yorumlandığı görülür.
Karma talepli dosyada görev tek başına yetmez. Doğru mahkemede açılan dava, tazminat kalemi bakımından arabuluculuk tutanağı eklenmediği için usulden reddedilebilir. Görev ve dava şartı arabuluculuk birlikte kontrol edilmelidir. Ayrıntı için marka ihlali davasında zorunlu arabuluculuk var mı başlığı kullanılabilir.
Ceza şikayeti ayrı bir hattır. SMK md. 30 kapsamındaki marka tecavüzü suçunda şikayet Cumhuriyet başsavcılığına yapılır; kovuşturma fikri ve sınai haklar ceza mahkemesinde, kurulmamış yerlerde görevlendirilmiş asliye ceza mahkemesinde yürür. Hukuk davasıyla eşzamanlı yürütülmesi mümkündür.
İlgili içerikler için bkz. Fikri Mülkiyet Uyuşmazlıklarında Yargılama Usulü, Marka Hükümsüzlük Davası Ne Kadar Sürer, Marka İhlali Davası Ne Kadar Sürer, Marka Hukuku.
Dipnotlar
Sonraki dosya · Soru
Fikri Mülkiyet Davasında Teminat Göstermek Gerekir mi?
Dosyayı aç →