Fikri Mülkiyet Davasında Teminat Göstermek Gerekir mi?
Fikri mülkiyet davasında teminat, HMK md. 84 ve MÖHUK md. 48 hallerinde istenir. Yabancı davacı, karşılıklılık istisnası, ihtiyati tedbir teminatı ve iadesi.
Fikri Mülkiyet Davasında Teminat Göstermek Gerekir mi?
İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, ihlal davaları ve uyuşmazlıklar için hizmet sayfası.
Kısa cevap: Kural olarak hayır, ancak iki ayrı başlıkta teminat gündeme gelir. Birincisi yargılama gideri teminatıdır: HMK md. 84 ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun md. 48'de sayılan hallerde davacıdan teminat istenir1. İkincisi ihtiyati tedbir teminatıdır: HMK md. 392/1 uyarınca tedbir talep eden, haksız çıktığı takdirde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayacağı muhtemel zararlara karşılık teminat göstermek zorundadır.
İki teminat farklı amaca hizmet eder ve farklı sonuçlara bağlanır. Yargılama gideri teminatının gösterilmemesi davayı usulden düşürür; tedbir teminatının yatırılmaması ise tedbir kararının uygulanmasını engeller. Usulün bütünü için fikri mülkiyet uyuşmazlıklarında yargılama usulü, maddi çerçeve için marka hukuku rehberi ayrı başlıklardır.
1. Yargılama Gideri Teminatı: Kimden İstenir
HMK md. 84/1, davalı tarafın muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak teminatın iki halde gösterileceğini düzenler: Türkiye'de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında davaya müdahil olarak katılması veya takip yapması; davacının daha önceden iflasına karar verilmiş, hakkında konkordato veya uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma işlemlerinin başlatılmış bulunması ya da borç ödemeden aciz belgesinin varlığı gibi sebeplerle ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesi.
Yabancı davacılar bakımından dayanak farklıdır. MÖHUK md. 48 uyarınca Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır.
Fikri mülkiyet dosyalarının belirgin bir bölümünde davacı yabancı marka veya patent sahibidir. Bu nedenle teminat itirazı, davalı tarafın standart savunma araçlarından biridir.
Önemli: HMK md. 84/3 uyarınca mecburi dava ve takip arkadaşlığında teminat gösterme yükümlülüğü, bu yükümlülüğün tüm davacılar bakımından mevcut olması halinde doğar. Yabancı hak sahibi ile Türkiye'deki münhasır lisans alanın birlikte açtığı davada, davacılardan birinin teminat yükümlülüğü bulunmaması sonucu değiştirir.
2. Karşılıklılık İstisnası ve Teminattan Muafiyet
MÖHUK md. 48/2 uyarınca mahkeme, davacıyı, davaya katılanı veya icra takibinde bulunanı karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar. Türkiye ile davacının uyruğunda bulunduğu devlet arasında karşılıklılık varsa teminat istenmez.
Karşılıklılık; iki taraflı adli yardım anlaşmalarından, çok taraflı sözleşmelerden veya fiili uygulamadan doğabilir. Fikri mülkiyet dosyalarında bu noktanın araştırılması dilekçede talep edilmelidir; mahkeme kendiliğinden geniş bir inceleme yapmaz.
HMK md. 85 ise teminat istenemeyecek halleri sayar: davacının adli yardımdan yararlanması; davacının yurt içinde istenen teminatı karşılamaya yeterli taşınmaz malının veya ayni teminatla güvence altına alınmış bir alacağının bulunması; davanın sırf küçüğün menfaatlerini korumaya yönelik açılmış olması; ilama bağlı alacak için ilamlı icra takibi yapılmış olması.
Adli yardımın kapsamı HMK md. 335'te düzenlenir. Adli yardım kararı, yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet sağlar. Karar hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.
3. Teminat Kararı, Tutarı ve Gösterilmemesinin Sonucu
HMK md. 86 uyarınca yargılama giderlerini karşılayacak teminata mahkemece kendiliğinden karar verilir; hakim, teminat kararı vermeden önce tarafları veya müdahale talebinde bulunan kişiyi dinleyebilir.
Tutar ve şekil HMK md. 87'ye tabidir. Teminatın tutarını ve şeklini hakim serbestçe tayin eder; taraflar teminatın şeklini sözleşmeyle kararlaştırmışsa teminat ona göre belirlenir. Teminatı gerektiren durum ve koşullarda değişiklik olması halinde hakim teminatın azaltılmasına, artırılmasına, değiştirilmesine ya da kaldırılmasına karar verebilir. Uygulamada nakit, kesin ve süresiz banka teminat mektubu ya da mahkemenin kabul ettiği başka bir güvence kullanılır.
Sonuç ağırdır. HMK md. 88/1 uyarınca hakim tarafından belirlenen kesin süre içinde teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir. Müdahale talebinde bulunan kişi kesin süre içinde teminatı vermezse müdahale talebinden vazgeçmiş sayılmasına karar verilir. Teminat gösterilmesine ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmesi, HMK md. 114 uyarınca dava şartları arasında sayılmıştır.
İade ise HMK md. 89 ile düzenlenir: teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalktığı takdirde, ilgilinin talebi üzerine mahkeme teminatın iadesine karar verir.
4. İhtiyati Tedbir Teminatı
Fikri mülkiyet dosyalarında asıl tartışma bu başlıkta çıkar. SMK md. 159/2-c, ihtiyati tedbir kapsamında herhangi bir zararın tazmini bakımından teminat verilmesini açıkça sayar2.
HMK md. 392/1 uyarınca ihtiyati tedbir talep eden, haksız çıktığı takdirde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin bu yüzden uğrayacakları muhtemel zararlara karşılık teminat göstermek zorundadır. Aynı fıkra iki istisna getirir: talep resmi belgeye veya başkaca kesin bir delile dayanıyor yahut durum ve koşullar gerektiriyorsa, mahkeme gerekçesini açıkça belirtmek şartıyla teminat alınmamasına karar verebilir; adli yardımdan yararlanan kimsenin teminat göstermesi gerekmez.
Marka sicil kaydı resmi belgedir. Tescilli markaya dayanan ve taklit ürün üzerinde somut tespit içeren tedbir taleplerinde, teminattan muafiyet gerekçesi bu hükme dayandırılabilir. Uygulamada mahkemeler bu muafiyeti dar yorumlar; buna karşın talep dilekçesinde açıkça ileri sürülmediğinde hiç değerlendirilmez.
Tedbir teminatının iadesi HMK md. 392/2'ye tabidir: asıl davaya ilişkin hükmün kesinleşmesinden veya ihtiyati tedbir kararının kalkmasından itibaren bir ay içinde tazminat davasının açılmaması üzerine teminat iade edilir.
Karşı taraf açısından da bir imkan vardır. HMK md. 395 uyarınca aleyhine ihtiyati tedbir kararı verilen veya hakkında bu tedbir uygulanan kişi, mahkemece kabul edilecek teminatı gösterirse mahkeme duruma göre tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar verebilir. Tedbir kararı almış olmak, üretimin kalıcı olarak durduğu anlamına gelmez.
Stratejik Not
Teminat itirazı zamanlamayla kazanılır. Davalı, teminat talebini cevap dilekçesinde ve gerekçeleriyle ileri sürmelidir. Yabancı davacının uyruğu, Türkiye'de taşınmazı bulunup bulunmadığı ve karşılıklılık durumu belgelerle gösterilmelidir. Genel nitelikte bir teminat talebi, mahkemenin araştırma yükünü artırdığı için sonuçsuz kalır.
Yabancı hak sahibi dosyayı önceden hazırlar. Türkiye'de tescilli markası bulunan yabancı şirket, dava açmadan önce ya karşılıklılık dayanağını hazır tutmalı ya da teminat mektubu maliyetini bütçelemelidir. Teminat kararı geldikten sonra kesin süre içinde mektup temin etmek, banka süreçleri nedeniyle güçlük çıkarır.
Tedbir teminatı bir risk hesabıdır. Yüksek tutarlı teminat, dosyanın maliyetini baştan ağırlaştırır. Buna karşın haksız tedbir kararı verildiği sonradan anlaşılırsa teminat, karşı tarafın tazminat talebinin karşılığı olur. Tedbir talebi, gerçekten üretimin durdurulmasını gerektiren dosyalarda kullanılmalı; her dosyada refleks olarak istenmemelidir. Ölçütler için marka tecavüzünde ihtiyati tedbir başlığına bakılabilir.
Teminatın iadesi takip gerektirir. HMK md. 89 ve md. 392/2 iadeyi talebe bağlar. Dava kesinleştikten sonra iade talebi yapılmazsa teminat mahkeme veznesinde kalır. Dosya kapanış listesine iade talebi ayrı bir kalem olarak yazılmalıdır.
İlgili içerikler için bkz. Fikri Mülkiyet Uyuşmazlıklarında Yargılama Usulü, Marka Tecavüzünde İhtiyati Tedbir, Marka İhlalinde Tazminat Nasıl Alınır, Marka Hukuku.
Dipnotlar
Sonraki dosya · Soru
Haksız Marka İhlali Bildirimi Yapan Rakibe Karşı Ne Yapabilirim?
Dosyayı aç →