Aile Konutu Şerhi Nedir, Nasıl Konulur?

Aile Konutu Şerhi Nedir, Nasıl Konulur?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu, şerh ve mülkiyet uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: Aile konutu şerhi, eşlerin birlikte yaşadığı konutun malik olmayan eşin rızası dışında elden çıkarılmasını önleyen bir kayıttır. 4721 sayılı Kanun md. 194, malik eşin diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devretmesini ve konut üzerindeki hakları sınırlamasını yasaklar. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, malik olmayan eşe tapu müdürlüğünden şerh isteme yetkisi verir. Şerh, korumayı doğuran değil görünür kılan bir kayıttır; koruma şerh olmasa da doğar.¹

---

Aile Konutu Kavramı

Aile konutu, eşlerin ortak yaşamını sürdürdüğü, yaşam faaliyetlerini yoğunlaştırdığı konuttur. Tapuda kimin adına kayıtlı olduğu bu niteliği değiştirmez. Ailenin yazlık olarak kullandığı ikinci bir taşınmaz ya da yatırım amaçlı daire aile konutu sayılmaz; nitelik fiili kullanıma bağlıdır.

Konutun kira ile sağlanmış olması da mümkündür. 4721 sayılı Kanun md. 194'ün dördüncü fıkrası, kira sözleşmesinin tarafı olmayan eşe kiraya verene bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı haline gelme imkanı tanır. Bu durumda iki eş kira borcundan müteselsilen sorumlu olur.

Şerhin Sağladığı Koruma

4721 sayılı Kanun md. 194'ün birinci fıkrası üç işlemi rızaya bağlar: aile konutuna ilişkin kira sözleşmesinin feshi, konutun devri ve konut üzerindeki hakların sınırlanması. İpotek tesisi bu üçüncü gruba girer. Rıza açık olmalıdır; zımni kabul yeterli sayılmaz.

Rızanın verilmemesi malik eşi çaresiz bırakmaz. Maddenin ikinci fıkrası, rızayı sağlayamayan ya da haklı sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eşe hakimin müdahalesini isteme yolunu açar. Aile mahkemesi, konutun devrine izin verip vermeyeceğini somut duruma göre değerlendirir.

Önemli: Şerh, korumanın kurucu unsuru değildir. 4721 sayılı Kanun md. 194'ün getirdiği rıza koşulu, tapuda hiçbir kayıt bulunmasa da geçerlidir. Şerhin işlevi, malik olmayan eşin hakkını tapu sicilinden görülebilir kılmak ve üçüncü kişinin iyiniyet savunmasını ortadan kaldırmaktır.

Şerh Nasıl Talep Edilir

Talep, taşınmazın bulunduğu yer tapu müdürlüğüne yapılır. Başvuruyu malik olmayan eş yürütür; malik eşin muvafakati aranmaz. Müdürlük, konutun aile konutu niteliği taşıdığını gösteren belgeleri arar.

Uygulamada istenen belgeler şunlardır:

• Başvuran eşin kimlik belgesi
• Evlilik birliğini gösteren nüfus kayıt örneği veya evlenme cüzdanı
• Konutun aile konutu olarak kullanıldığını gösteren muhtarlık belgesi
• Taşınmazın ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgileri

Belgelerin tamam olması halinde şerh aynı gün kütüğe işlenir. Müdürlük belgeleri yetersiz bulup istemi reddederse, eş aile mahkemesinde şerhin tapuya işlenmesi için dava açabilir.

İyiniyetli Üçüncü Kişi Tartışması

Şerh yokken yapılan devirde üçüncü kişinin durumu doktrinde ve içtihatta tartışmalıdır. Bir görüş, 4721 sayılı Kanun md. 194'ün emredici niteliğinden hareketle rızasız devrin üçüncü kişinin iyiniyetine bakılmaksızın geçersiz olduğunu savunur. Karşı görüş, tapu siciline güven ilkesini düzenleyen 4721 sayılı Kanun md. 1023 uyarınca sicildeki kayda dayanarak kazanan iyiniyetli üçüncü kişinin korunması gerektiğini ileri sürer.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun ve 2. Hukuk Dairesi'nin son dönem uygulamasında ikinci görüş ağırlık kazanmıştır. Tapuda aile konutu şerhi bulunmadığı ve alıcının konutun aile konutu olduğunu bilmesini gerektiren somut bir emare olmadığı hallerde kazanımın korunduğu yönünde kararlar verilmektedir. Bu konuda kesin bir yargıya varmak güç olmakla birlikte, pratik sonuç açıktır: şerh verilmemişse malik olmayan eşin konumu belirgin biçimde zayıflar.

Alıcının kötüniyeti kanıtlanabiliyorsa sonuç değişir. Tarafların akrabalık ilişkisi, satış bedelinin rayicin altında kalması ya da alıcının konutta oturanları bilmesi kötüniyet göstergesi olarak değerlendirilir. Muvazaa iddialarının ispat düzeni için muvazaa ve nispi muvazaa tapu davaları makalesi yol gösterir.

Uygulamada

Boşanma sürecine girmiş eşlerin en sık yaptığı hata, şerhi geç talep etmektir. Devir gerçekleştikten sonra verilen şerh, önceki kazanımı etkilemez. Ayrılık kararı alındığı anda tapu kaydının çıkarılması ve şerh isteminin aynı gün yapılması, sonraki tapu iptali davasını gereksiz kılar.

İkinci hata, şerhin ipoteği de kapsadığının gözden kaçırılmasıdır. Malik eşin ticari borcu için konutu ipotek etmesi, devirle aynı rejime tabidir. Şerh bulunan taşınmazda tapu müdürlüğü rıza belgesi olmadan ipotek işlemi kurmaz.

Üçüncüsü, şerhin süresiz sanılmasıdır. Konutun aile konutu niteliği sona erdiğinde şerhin dayanağı da ortadan kalkar. Terkin usulü ve husumet için aile konutu şerhi nasıl kaldırılır sayfasına, şerhin genel terkin usulü için tapu şerhi nasıl terkin edilir sayfasına bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır, Tapu Şerhi Nasıl Terkin Edilir, Muvazaa ve Nispi Muvazaa Tapu Davaları, İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku.

Dipnotlar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, RG 08.12.2001/24607; 2644 sayılı Tapu Kanunu, RG 29.12.1934/2892. ↩