Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?

Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu, şerh ve mülkiyet uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: Aile konutu şerhi üç halde terkin edilir. Şerhten yararlanan eş tapu müdürlüğüne yazılı istemle başvurup şerhin silinmesini kabul edebilir. Taşınmazın aile konutu niteliği fiilen sona ermişse ya da evlilik birliği ortadan kalkmışsa, malik eş aile mahkemesinde terkin davası açar. Şerhin dayanağı 4721 sayılı Kanun md. 194 olduğundan, maddenin koruma amacı ortadan kalktığında şerhin kütükte kalması için hukuki sebep kalmaz.¹

---

Şerhin Dayanağı Sona Erdiğinde

Aile konutu şerhi, taşınmazın kendisine değil kullanım biçimine bağlıdır. Eşler konuttan taşındığında, konut kiraya verildiğinde ya da ortak yaşam başka bir taşınmazda sürdürülmeye başlandığında şerhin dayanağı zayıflar. Şerh kendiliğinden silinmez; terkin için ayrıca istem veya karar gerekir.

Niteliğin sona erdiği iddiası ispata muhtaçtır. Malik eşin dayanacağı deliller genellikle adres kayıt sistemi verileri, elektrik ve su abonelik kayıtları, tanık beyanları ve kolluk araştırmasıdır. Eşin geçici olarak konuttan ayrılması tek başına niteliği sona erdirmez; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasında ayrılığın süreklilik taşıması aranır.

Rıza Yoluyla Terkin

En hızlı yol, şerhten yararlanan eşin tapu müdürlüğüne başvurarak terkini istemesidir. Başvuru yazılı yapılır, kimlik tespiti yapılır ve şerh aynı gün silinir. Malik eşin ayrıca imza vermesi gerekmez.

Vekil aracılığıyla yürütülen başvurularda vekaletnamede aile konutu şerhinin terkinine ilişkin özel yetkinin bulunması aranır. Genel vekaletname uygulamada yeterli görülmez ve istem reddedilir. Şerh terkininin genel usulü için tapu şerhi nasıl terkin edilir sayfasına bakılabilir.

Önemli: Boşanma kararının kesinleşmesi şerhi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Evlilik birliği sona erse bile kütükteki kayıt varlığını sürdürür. Malik eş, kesinleşme şerhi taşıyan boşanma ilamıyla tapu müdürlüğüne başvurmalı ya da terkin davası açmalıdır.

Boşanmadan Sonra Durum

Boşanma ile 4721 sayılı Kanun md. 194'ün koruduğu evlilik birliği sona erer. Bu andan sonra şerhin dayandığı hukuki ilişki ortadan kalktığı için terkin istemi kural olarak kabul edilir. Tapu müdürlüğü, kesinleşmiş ilamı gördüğünde işlemi kurar.

Boşanma davası devam ederken durum farklıdır. Dava sürerken evlilik birliği hukuken devam ettiğinden şerh korumasını sürdürür. Bu dönemde malik eşin taşınmazı devretmesi rızaya bağlıdır ve rıza yoksa devir talebi tapu müdürlüğünce karşılanmaz.

Boşanma sırasında konutun kullanımı ayrıca düzenlenebilir. Hakim, tedbir niteliğinde konutun eşlerden birine tahsisine karar verebilir. Bu tahsis kararı şerhten bağımsızdır; biri diğerinin yerine geçmez.

Terkin Davası ve Husumet

Rıza alınamıyorsa malik eş dava yoluna gider. Talep, aile konutu şerhinin terkinidir ve dayanak 4721 sayılı Kanun md. 194 ile tapu sicilinin düzeltilmesini düzenleyen 4721 sayılı Kanun md. 1025'tir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Şerh, 4721 sayılı Kanun'un aile hukukuna ilişkin kitabından doğduğu için uyuşmazlık aile mahkemesinin görev alanına girer. Asliye hukuk mahkemesinde açılan dava görev yönünden reddedilir ve dosya aile mahkemesine gönderilir.

Husumet, şerhten yararlanan eşe yöneltilir. Tapu müdürlüğüne husumet yöneltilmesi Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında kabul görmez; müdürlük yalnızca kesinleşen kararın gereğini yerine getiren idari birimdir. Tapu müdürlüğünün davalı gösterildiği dosyalarda husumet yokluğundan ret kararı verilir.

Uygulamada

En sık yapılan hata, terkin davasının satış işlemiyle eşzamanlı yürütülmesidir. Alıcı bulunduktan sonra açılan dava aylarca sürer ve satış sözleşmesi bu süreyi kaldırmaz. Devir planlanıyorsa şerhin durumu daha en baştan kayıt örneğiyle tespit edilmeli, terkin süreci satış görüşmelerinden önce başlatılmalıdır.

İkinci hata, konutun aile konutu niteliğinin sona erdiği iddiasının salt beyanla ileri sürülmesidir. Mahkeme fiili kullanımı araştırır. Adres kayıt sistemi çıktısı, abonelik kayıtları ve tanık listesi dava dilekçesine eklenmezse ilk celse delil toplamayla geçer.

Üçüncüsü, kötüniyetli terkin istemidir. Şerhin kaldırılmasının ardından yapılan hızlı devir, sonradan açılan tapu iptali davasında muvazaa tartışmasına dönüşür. Devir ile terkin arasındaki kısa süre, bedelin düşüklüğü ve alıcının yakınlığı birlikte değerlendirildiğinde kazanım tehlikeye girer. Bu değerlendirmenin ölçütleri için inançlı işlem, muvazaa ve tapu iptali makalesi ile aile konutu şerhi nedir, nasıl konulur sayfası birlikte okunabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Aile Konutu Şerhi Nedir, Nasıl Konulur, Tapu Şerhi Nasıl Terkin Edilir, İnançlı İşlem, Muvazaa ve Tapu İptali, İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku.

Dipnotlar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, RG 08.12.2001/24607; 2644 sayılı Tapu Kanunu, RG 29.12.1934/2892. ↩