Üniversitede Yapılan Buluş Kime Ait?

Üniversitede Yapılan Buluş Kime Ait?

İlgili hizmet sayfası → Patent Avukatı: Patent başvurusu, hükümsüzlük ve tecavüz uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Yükseköğretim kurumlarında yapılan bilimsel çalışmalar veya araştırmalar sonucunda gerçekleştirilen buluşlarda hak sahipliği kurumdadır; ancak kurumun bu hakkı talep etmesi ve patent başvurusu yapması gerekir. Buluşu yapan, buluşunu yazılı olarak ve geciktirmeksizin kuruma bildirmekle yükümlüdür. Kurum hak sahipliği talebinde bulunmaz veya talep etse de başvuru yapmazsa buluş serbest buluş niteliği kazanır. Buluştan elde edilen gelirin en az üçte biri buluşu yapana verilir.

---

Bildirim ve Hak Sahipliği Talebi

SMK m. 121 uyarınca yükseköğretim kurumlarında bir buluş gerçekleştiğinde buluşu yapan, buluşunu yazılı olarak ve geciktirmeksizin kuruma bildirir. Patent başvurusu yapılmışsa kuruma başvuru yapıldığına dair bildirim yapılır.

Kurum, buluş üzerinde hak sahipliği talebinde bulunması durumunda patent başvurusu yapmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe uyulmazsa buluş serbest buluş niteliği kazanır. Kurum kusuru nedeniyle başvuru işlemlerinin veya patent hakkının sona ermesine sebep olursa, buluşu yapanın uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür.

---

Buluşu Yapanın İtiraz Hakkı

Buluşu yapan, kurumun hak sahipliği talebine karşı buluşunun serbest buluş olduğunu ileri sürerek itiraz edebilir. İtiraz, yükseköğretim kurumu tarafından yazılı gerekçeler de belirtilerek karara bağlanır. Kurum itirazı yazılı gerekçeyle karara bağlamazsa buluş yine serbest buluş niteliği kazanır.

Bu rejim, özel sektördeki çalışan buluşlarından birkaç noktada ayrılır. SMK m. 121 uyarınca yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlar hakkında SMK m. 115, m. 116, m. 118 ile m. 119'un dördüncü fıkrası uygulanmaz. Yani özel sektördeki dört aylık hak talebi süresi ve makul bedel mekanizması burada işlemez; onların yerini hak sahipliği talebi ile gelir paylaşımı geçer.

---

Gelir Paylaşımı ve Devir Teklifi

Buluştan elde edilen gelirin kurum ile buluşu yapan arasındaki paylaşımı, buluşu yapana gelirin en az üçte biri verilecek şekilde belirlenir. Kurum hissesi ilgili yükseköğretim kurumu bütçesine özgelir olarak kaydedilir ve başta bilimsel araştırmalar olmak üzere kurumun ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılır.

Kurum başvurudan veya patent hakkından vazgeçmek isterse ya da buluş başvuru yapıldıktan sonra serbest buluş niteliği kazanırsa, öncelikle buluşu yapana devir teklifinde bulunur. Teklif kabul edilirse haklar devredilir ve kurum, patent alınması ile korunması için gerekli belgeleri buluşu yapana verir. Kurum bu devirde, inhisari nitelikte olmayan kullanım hakkını uygun bir bedel karşılığında saklı tutabilir. Teklif kabul edilmezse başvuru veya patent üzerindeki tasarruf yetkisi kurumda kalır.

---

Dış Projelerde Durum Değişir

Öğretim elemanları ile stajyer ve öğrencilerin diğer kamu kurumları veya özel kuruluşlarla belirli bir sözleşme kapsamında yaptıkları çalışmalar sonucunda ortaya çıkan buluşlarda hak sahipliği, diğer kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla sözleşme hükümlerine göre belirlenir. Üniversite ile sanayi arasındaki işbirliği projelerinde uyuşmazlıkların büyük bölümü bu noktada, sözleşmede hak sahipliğinin hiç düzenlenmemiş olmasından doğar.¹

Ayrıca 6550 sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında yeterlik alan araştırma altyapılarında gerçekleşen buluşlar hakkında öncelikle o Kanun hükümleri uygulanır; hüküm bulunmayan hâllerde SMK m. 121 kıyasen uygulanır.

Özel sektörde çalışanların buluşlarına uygulanan rejim için Çalışan Buluşlarında Hak Sahipliği ve Bedel makalesi incelenebilir.

---

İlgili içerikler için bkz. İşyerinde Yaptığım Buluş Kime Ait?, Patent Başvurusu Nasıl Yapılır ve Patent Hukuku Rehberi.

Dipnotlar

1. UZUNALLI, Sevilay, "Üniversite Öğretim Elemanlarının Buluşları Üzerinde Patent Hakkı", Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, C. 1, S. 1, 2015, s. 171-184; ayrıca bkz. AKICI, Merve Bihter, Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Çıkan Buluşlar, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023. ↩