Tapu Şerhi Ne Kadar Süre Geçerlidir?

Tapu Şerhi Ne Kadar Süre Geçerlidir?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu şerhleri, satış vaadi ve tapu iptali tescil uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: Şerhin süresi türüne göre değişir. Noterde düzenlenen taşınmaz satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi şerhinde 2644 sayılı Kanun md. 26 uyarınca süre beş yıldır; bu süre içinde satış yapılmaz ya da irtifak hakkı kurulup tescil edilmezse şerh tapu müdürlüğünce resen terkin olunur. Sözleşmeden doğan önalım hakkında 4721 sayılı Kanun md. 735 ve alım ile gerialım haklarında 4721 sayılı Kanun md. 736, şerhin etkisinin her durumda on yıl geçmekle sona ereceğini öngörür. Sürenin dolması alacağı ortadan kaldırmaz, yalnızca şerhin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik gücünü bitirir.

---

Beş Yıllık Süre

2644 sayılı Kanun md. 26, noterlerce düzenlenen gayrimenkul satış vaadi sözleşmeleri ile arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinin taraflardan birinin istemiyle tapu siciline şerh verileceğini düzenler. Aynı hüküm, şerhten itibaren beş yıl içinde satış yapılmaz veya irtifak hakkı kurulup tapuya tescil edilmezse şerhin tapu müdürlüğünce resen terkin edileceğini öngörür.

Süre, sözleşmenin tarihinden değil şerh tarihinden işler. Sözleşme yıllar önce düzenlenmiş ancak şerh geç verilmişse, beş yıl şerh gününden başlar.

---

On Yıllık Süre

Sözleşmeden doğan önalım hakkında 4721 sayılı Kanun md. 735, şerhin etkisinin her durumda şerh tarihinden itibaren on yıl geçmekle sona ereceğini belirtir. Aynı süre, 4721 sayılı Kanun md. 736 ile alım ve gerialım hakları bakımından da öngörülmüştür.

Bu haklar şerhte belirtilen sürede ve koşullara göre her malike karşı kullanılabilir. Kütükte koşullar belirtilmemişse, taşınmazın üçüncü kişiye satışındaki koşullar esas alınır.

Önemli: Şerh süresinin dolması alacağı sona erdirmez. Satış vaadi alacaklısı, beş yıl geçtikten sonra da tescile zorlama davası açabilir; ancak taşınmaz bu arada üçüncü kişiye devredilmişse hakkını yeni malike karşı ileri süremez. Süre bitmeden dava açmak ya da dava açıldıysa ihtiyati tedbir şerhiyle korumayı sürdürmek, hakkın fiilen kullanılabilir kalmasını sağlar.

---

Süresiz Etki Doğuran Şerhler

Her şerh süreye bağlı değildir. Çekişmeli hakların korunmasına ilişkin mahkeme kararlarının şerhi, 4721 sayılı Kanun md. 1010 kapsamındadır ve dayanağı olan tedbir kararı yürürlükte kaldığı sürece etkisini korur. Haciz şerhi de takibin akıbetine bağlıdır; takip düşmedikçe ya da haciz kaldırılmadıkça kütükte kalır.

Aile konutu şerhi bakımından da kanunen belirlenmiş bir süre yoktur. 4721 sayılı Kanun md. 194 uyarınca konulan şerh, konutun aile konutu niteliği sürdüğü müddetçe etkisini korur.

Uygulamada

Süre takibi çoğu dosyada ihmal edilir. Şerh resen terkin edildikten sonra kütükte hiçbir iz kalmaz ve alacaklı, taşınmaz devredildiğinde durumu ancak sonradan öğrenir. Şerh tarihinin dosyaya kaydedilmesi ve sürenin dolmasına belirli bir süre kala dava kararının verilmesi, kayıp riskini ortadan kaldırır.

Alıcı tarafında ise terkin edilmiş bir şerhin altındaki hukuki ilişkinin hâlâ ayakta olabileceği unutulmamalıdır. Kütükte şerh görünmemesi, satış vaadi alacaklısının talebinin sona erdiği anlamına gelmez; yalnızca bu talebin alıcıya karşı ileri sürülemeyeceğini gösterir.

Şerh türlerinin tamamı için Tapu Şerhleri ve Beyanlar Rehberi içeriğine, şerhin hükümleri için Tapu Kütüğüne Şerh: Kişisel Hakların Şerhi ve Hükümleri makalesine bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Tapu Şerhleri ve Beyanlar Rehberi, Tapu Şerhi Ne İşe Yarar ve İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku.