Podcast'te Başkasının Yazısını Okumak Telif İhlali mi?

Podcast'te Başkasının Yazısını Okumak Telif İhlali mi?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Podcast'te başkasının yazısını okumak, kural olarak eser sahibinin iznine bağlıdır. Bir kitap, makale veya yazıyı seslendirip yayımlamak; metnin ses kaydına dönüştürülmesiyle çoğaltma, dinleyiciye ulaştırılmasıyla umuma iletim anlamına gelir. Bu iki mali hak eser sahibine ait olduğundan, izin alınmadan yapılan seslendirme telif ihlali oluşturur.

İhlalden söz edilebilmesi için metnin eser niteliği taşıması gerekir. Kısa, sıradan bir duyuru metni değil; özgün bir düşünce ürünü olan yazı bu kapsamda korunur.

---

Seslendirme Neden İzne Bağlıdır?

Bir metni okuyup kaydetmek, onu ses formatında yeniden üretmektir. Eser sahibinin çoğaltma hakkı, eserin her türlü işaret, ses ve görüntü aracıyla tekrar üretilmesini kapsar. Kaydın podcast platformlarında yayımlanması ise umuma iletim hakkını devreye sokar¹.

Bu haklar eser sahibinde toplandığı için, seslendirme ve yayın öncesinde açık izin veya lisans gereklidir. İznin sözlü değil yazılı biçimde alınması, kullanım kapsamının sonradan tartışmaya açılmasını önler.

Önemli: Ücretsiz yayımlanan bir podcast'te ticari kazanç olmaması, izni gereksiz kılmaz. Umuma iletim hakkı, kazanç amacı bulunmasa da eser sahibinin rızasına bağlıdır.

---

İktibas Serbestisinin Sınırı

İktibas serbestisi, bir eserden alıntı yapılmasına belirli koşullarla izin verir; ancak bu istisna dar yorumlanır. Alıntı, amacın haklı gösterdiği ölçüyle sınırlı olmalı ve eserin bütününü veya özünü aktarmamalıdır.

Bir makalenin tamamını ya da bir kitabın önemli bir bölümünü baştan sona okumak iktibas değildir. İktibas, kendi anlatınızı desteklemek için yaptığınız kısa ve ölçülü bir aktarımdır; bağımsız bir içerik olarak metnin yerine geçemez.

---

Kaynak Göstermek Tek Başına Yetmez

Yaygın bir yanlış, eser sahibinin adını anmanın kullanımı meşru kıldığı düşüncesidir. Kaynak göstermek, iktibas serbestisinin koşullarından yalnızca biridir; ölçü ve amaç koşulları sağlanmadıkça tek başına ihlali ortadan kaldırmaz.

Tam metni okuyup ardından "kaynak: yazarın adı" demek, izinsiz umuma iletimi hukuka uygun hâle getirmez. Ölçüyü aşan kullanım için mutlaka eser sahibinden izin alınmalıdır.

---

Uygulamada

İzin sürecinde önce hak sahibinin kim olduğu belirlenir. Metin bir dergide veya yayınevi bünyesinde çıkmışsa, mali hakların yayıncıya devredilmiş olması olasıdır; bu durumda izin yayıncıdan alınır.

Riski azaltmak isteyen podcast üreticileri iki yol izler: ya kısa ve ölçülü alıntılarla iktibas sınırında kalır ya da tam seslendirme için yazılı lisans temin eder. Belirsiz durumlarda, izin almadan tam metin yayımlamaktan kaçınmak en güvenli tercihtir.

---

İlgili içerikler için bkz. Telif Hukuku, Telif Hukuku Rehberi, Podcast'te Müzik Kullanmak İçin Lisans Gerekli mi?, Alıntı Yaparken Ne Kadarını Kullanabilirim?.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 22, md. 25, md. 35, RG 13.12.1951/7981. ↩