Alıntı Yaparken Eserin Ne Kadarını Kullanabilirim?

Alıntı Yaparken Eserin Ne Kadarını Kullanabilirim?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Telifte alıntı sınırı, kelime sayısına veya orana değil amaca bağlıdır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 35, iktibas serbestisini düzenler; bir eserden alıntı yapmak, ancak alıntının amacının haklı gösterdiği ölçüde ve kaynak belirtilerek serbesttir. "Yüzde kaçına kadar alınabilir" sorusunun sabit bir cevabı yoktur; belirleyici olan, alıntının kendi eserinizi açıklamaya, desteklemeye veya tartışmaya hizmet edip etmediğidir.

Ölçüyü aşan, kaynağı gizleyen veya alıntıyı asıl içerik hâline getiren kullanım iktibas sınırını aşar.

---

1. Maksat ve Ölçü Şartı

İktibasın serbest sayılması için iki koşul birlikte aranır. Birincisi maksat: alıntı, kendi eserinizdeki bir düşünceyi açıklamak, güçlendirmek veya eleştirmek için yapılmalıdır. İkincisi ölçü: alıntı, bu amacın gerektirdiği miktarı aşmamalıdır.

Bir makalede bir cümlelik tespiti desteklemek için sayfalarca alıntı yapmak, ölçü şartını ihlal eder. Buna karşılık kısa bir şiirin, üzerine yapılan çözümlemeyle birlikte tam metin verilmesi amaç yönünden haklı görülebilir. Ölçü, alıntının hizmet ettiği amaçla orantılı olmalıdır.

Önemli: Alıntının kendi katkınızdan daha büyük yer tutması, iktibası ihlale dönüştürür. Eserin ağırlığı başkasının metnine kayıyorsa, artık alıntı değil izinsiz çoğaltma söz konusudur.

---

2. Kaynak ve Ad Gösterme Zorunlu

FSEK md. 35, iktibasın serbest olması için kaynağın açıkça gösterilmesini şart koşar. Alıntının alındığı eser ve eser sahibinin adı belirtilmezse, miktar ne kadar sınırlı olursa olsun iktibas serbestisinden yararlanılamaz.

Kaynak gösterme yalnızca dürüstlük gereği değil, yasal bir koşuldur. Eser sahibinin adının belirtilmemesi, aynı zamanda FSEK kapsamındaki manevi hak olan adın belirtilmesi hakkını da ihlal eder.

---

3. Ticari Kullanımda Alan Daralır

Alıntının ticari bir bağlamda yer alması, iktibas serbestisinin dar yorumlanmasına yol açar. Bilimsel bir makalede geniş kabul gören bir alıntı, aynı içeriğin bir reklam metnine veya satış amaçlı bir yayına taşınması hâlinde haklı görülmeyebilir.

Ticari kullanımda değerlendirme, alıntının eserin normal sürümüyle rekabet edip etmediğine yönelir. Alıntı, asıl eserin yerini alacak veya onun ekonomik değerine zarar verecek boyuta ulaşıyorsa, iktibas sınırı aşılmıştır.

---

4. İntihal ile İktibas Farkı

İktibas ve intihal, kaynak gösterme noktasında ayrışır. İktibasta alıntı açıkça belirtilir ve kaynağı gösterilir; okuyucu neyin başkasına ait olduğunu görür. İntihalde ise başkasının ifadesi kendi eseriymiş gibi sunulur; kaynak gizlenir.

İntihal, yalnızca etik bir sorun değil; eser sahibinin mali ve manevi haklarını ihlal eden hukuka aykırı bir fiildir. Kaynak göstermek bile her durumda yeterli olmayabilir; ancak kaynağı hiç göstermemek, kullanımı baştan iktibas dışına çıkarır.

---

Uygulamada

Uygulamada en sık tartışılan nokta, "kaynak gösterdim, o hâlde sınırsız alabilirim" yanılgısıdır. Kaynak göstermek iktibasın koşullarından yalnızca biridir; maksat ve ölçü şartı ayrıca aranır. Kaynak gösterilse bile eserin büyük bölümünü aktarmak, iktibas savunmasını geçersiz kılar.

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında, iktibasın sınırı somut olayın özelliğine göre belirlenir; sabit bir oran benimsenmez. Bu nedenle özellikle ticari yayınlarda, alıntının amacı ve miktarı önceden değerlendirilmeli; tereddüt hâlinde eser sahibinden izin alınmalıdır¹.

---

İlgili içerikler için bkz. Telif Hukuku Rehberi, Sosyal Medyada Telif İhlali, Kitap Özeti Yayınlamak Telif İhlali mi?, Telif Hukuku.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 35, RG 13.12.1951/7981. ↩