Instagram ve TikTok'ta Taklit Ürün Nasıl Şikâyet Edilir?

Instagram ve TikTok'ta Taklit Ürün Nasıl Şikâyet Edilir?

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, itiraz ve ihlal uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Markanızı taşıyan taklit ürünü satan bir Instagram veya TikTok hesabına karşı iki yol birlikte yürür. Birincisi platformun fikrî mülkiyet bildirimidir; içerik veya hesap kaldırılır. İkincisi hukuki yoldur; satıcı hakkında SMK m. 30 uyarınca suç şikâyeti ve SMK m. 29 ile m. 149 kapsamında tecavüz davası açılır. Platform bildirimi hızlıdır ama satıcıyı durdurmaz; hesap kapanınca aynı ürün yeni hesapta satılmaya devam edebilir. Bu nedenle bildirimden önce delil sabitlenir.

---

1. Önce Delil: Hesap Kapanmadan Tespit

Platform içeriği kaldırdığında gönderi, fiyat bilgisi ve yorumlar erişilemez hale gelir. Bildirimden önce şu kayıtlar alınmalıdır:

• Hesabın kullanıcı adı, profil bağlantısı ve takipçi sayısı.
• Ürün gönderileri, video veya hikâyeler, fiyat ve "DM'den sipariş" gibi satış ifadeleri.
• Varsa test alımı: Yazışmalar, ödeme dekontu, IBAN ve kargo bilgisi.
• Ürünün kendisi ve ambalajı; orijinal ürünle karşılaştırma için fotoğraflar.

Ekran görüntüsü tek başına itiraza açıktır. Noter tespiti veya mahkemeden delil tespiti, sonradan çıkacak "hesap bana ait değil" ya da "satış yapmadım" savunmasına karşı daha güçlü dayanak oluşturur. Test alımı, satıcının gerçek kimliğine ulaşmanın en kısa yoludur.

---

2. Instagram'da Bildirim

Instagram, Yardım Merkezi'nde taklit ürünler için ayrı bir "Counterfeit Report Form" ve marka ihlali için "Trademark Report Form" sunar. Tescilli markası olan hak sahiplerini ayrıca Meta'nın "Brand Rights Protection" aracına yönlendirir; bu araç marka ihlali, taklit ürün ve telif bildirimlerini Meta platformlarında tek yerden yürütmeye yarar.

Bildirimde genel olarak şu bilgiler istenir:

• Hak sahibinin adı ve iletişim bilgisi; vekil başvuruyorsa yetki bilgisi.
• Marka tescil numarası, tescil ülkesi ve tescil kaydına bağlantı.
• Kaldırılması istenen gönderi veya hesabın bağlantıları.
• Kullanımın izinsiz olduğuna dair iyi niyet beyanı ve elektronik imza.

Instagram, bildirimi yapan hak sahibinin adını, e-posta adresini ve bildirimin niteliğini içeriği paylaşan kişiyle paylaşabileceğini belirtir. Bu nedenle kurumsal veya vekil e-posta adresi kullanmak yerinde olur. Platformun, satıcı ürünün "replika" olduğunu açıkça yazsa bile taklit ürün satışının hukuka aykırı olabileceğini belirttiğini de not etmek gerekir.

---

3. TikTok'ta Bildirim

TikTok'ta tek tek içerik için uygulama içi bildirim kullanılır: Videonun paylaşım menüsünden "Bildir" seçilir, fikrî mülkiyet ve taklit ürün başlığı altında hak sahibiyseniz marka ihlali bildirimi seçilir. Hak sahibi olmayan kullanıcıların şüpheli ürün bildirimi ayrı bir yoldan ilerler. Menü adları zaman zaman değiştiği için güncel uygulama ekranı esas alınmalıdır.

Tekrarlayan ihlallerde ve TikTok Shop satışlarında TikTok'un Intellectual Property Protection Center (IPPC) portalı kullanılır. Portala marka tescil bilgileri tanımlanır; ürün sayfaları, satış videoları ve canlı yayınlar bu portal üzerinden bildirilir. Hak sahipliği kanıtlanamazsa bildirim reddedilebilir; tescil belgesi ve vekâlet belgesi hazır tutulmalıdır.

Önemli: Platform bildirimi bir hukuki karar değildir. Satıcı karşı bildirim yapabilir, içerik geri gelebilir. Asılsız veya kapsamı aşan bildirim de bildirimi yapan için sorumluluk doğurabilir. Bildirim yalnızca tescil kapsamındaki mal ve hizmetlerle sınırlı tutulmalıdır.

---

4. Hukuki Dayanak: SMK m. 29 ve m. 30

Taklit ürünü satmak, satışa arz etmek ve ticari amaçla elde bulundurmak marka hakkına tecavüzdür (SMK m. 29/1). Aynı fiiller suç olarak da düzenlenmiştir. SMK m. 30/1 uyarınca başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal "satışa arz eden veya satan" kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.

Ceza yolunun iki ön şartı vardır: Markanın Türkiye'de tescilli olması (SMK m. 30/5) ve şikâyet (SMK m. 30/6). Şikâyet hakkı, TCK m. 73/1 uyarınca fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde kullanılır. Malı nereden temin ettiğini bildirerek üreticinin ortaya çıkmasını sağlayan satıcıya ceza verilmez (SMK m. 30/7); bu hüküm tedarik zincirine ulaşmada pratik bir araçtır.

Yargıtay 7. Ceza Dairesi'nin 11.12.2024 tarihli, E. 2024/7159, K. 2024/11368 sayılı kararı bu noktada yol göstericidir. Müşteki, sosyal medya üzerinden markasının taklidi ürünlerin satıldığını ileri sürerek şikâyetçi olmuş; savcılık, depo olarak kullanılan adresin kamuya açık olmadığı ve somut delil bulunmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş, itiraz da reddedilmiştir. Yargıtay, müştekinin sunduğu WhatsApp yazışmaları ve sipariş edilen ürünün kargo bilgileri gözetildiğinde depo için arama kararı alınması, ele geçirilecek ürünler ve satış görselleri üzerinde iltibas ve taklit incelemesi yaptırılması ve şüphelinin ifadesinin alınması gerektiğini belirterek itirazın reddi kararını kanun yararına bozmuştur.

Kararın uygulamadaki anlamı açıktır: Test alımına ait yazışma ve kargo kaydı, sosyal medya satıcısına karşı soruşturmanın genişletilmesi için yeterli başlangıç delilidir. Şikâyet dilekçesine bu belgelerin eklenmesi ve arama ile bilirkişi incelemesi talebinin açıkça yazılması, eksik soruşturma riskini azaltır.

---

5. Hukuk Yolu: Tecavüzün Durdurulması ve Tazminat

Ceza şikâyetiyle birlikte veya ondan bağımsız olarak hukuk davası açılabilir. Marka sahibi tecavüzün tespitini, önlenmesini, durdurulmasını, maddi ve manevi tazminatı ve ürünlere el konulmasını isteyebilir (SMK m. 149/1). Dava sürerken ihtiyati tedbirle satışın durdurulması ve ürünlere el konulması talep edilebilir (SMK m. 159).

Hukuk yolu özellikle satıcı sürekli hesap değiştiriyorsa önem kazanır. Mahkeme kararı yalnız tek bir gönderiyi değil, satıcının taklit ürün satışını bütün olarak hedefler.

---

6. Ne Yapmalı: Önceliklendirme

Uygulamada tek seferlik, küçük ölçekli satışta platform bildirimi çoğu zaman yeterli sonuç verir. Satıcı aynı ürünü yeni hesaplarla sürdürüyorsa veya stok tuttuğu anlaşılıyorsa platform bildirimi yalnız başına yetmez; ceza şikâyeti ile arama ve el koyma yoluna gidilir.

Uygulamada sıra şöyle kurulur:

• Delil tespiti ve mümkünse test alımı.
• Instagram veya TikTok bildirimi; bildirim kayıt numaralarının saklanması.
• Satıcı kimliği belirlendiyse ihtarname veya doğrudan SMK m. 30 şikâyeti.
• Tekrar eden veya büyük ölçekli satışta ihtiyati tedbir talepli tecavüz davası.

Pazaryerlerinde satılan taklit ürün için süreç farklıdır; e-ticarette taklit ürün şikâyeti sayfası bu farkları gösterir. Ceza boyutu için taklit ürün satmak suç mu, genel çerçeve için Marka Hukuku Rehberi incelenebilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Instagram'da Marka İhlali Nasıl Şikayet Edilir?, TikTok'ta Marka İhlali Nasıl Şikayet Edilir?, Taklitle Mücadele Rehberi, Marka Hukuku.