İnançlı İşlemde Tapu Nasıl Geri Alınır?

İnançlı İşlemde Tapu Nasıl Geri Alınır?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu, mülkiyet ve inançlı işlem uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: İnanılan taşınmazı iade etmiyorsa, inanan tapu iptali ve tescil davası açarak taşınmazı geri alır. Dava, inanç anlaşmasından doğan iade borcuna dayanır; çünkü devir geçerlidir, ancak inanılan malı yalnızca belirli bir amaçla elinde tutmaktadır. İnanan, taraflar arasındaki inanç ilişkisini tarafların imzasını taşıyan yazılı delille ispatlar; böyle bir belge yoksa yazılı delil başlangıcı bulunması hâlinde 6100 sayılı Kanun md. 200 uyarınca tanık dinletebilir. Dava kazanılırsa taşınmaz yeniden inanan adına tescil edilir.

---

İade Borcu Nereden Doğar

İnançlı işlemde mülkiyet gerçekten inanılana geçer. Bu nedenle inanan, "devir geçersizdir" diyemez; devir ayakta kalır. İnananın hakkı, inanç anlaşmasından doğan iade borcuna dayanır. İnanılan, kararlaştırılan amaç sona erdiğinde ya da inanan istediğinde taşınmazı geri vermekle yükümlüdür.

İnanılan bu borcu yerine getirmezse, inanan mahkemeden tapunun iptalini ve taşınmazın kendi adına tescilini ister. 4721 sayılı Kanun md. 6 uyarınca iade hakkının dayanağı olan inanç ilişkisini ispat yükü inanandadır.

Açılacak Dava: Tapu İptali ve Tescil

Geri alma, uygulamada tapu iptali ve tescil davasıyla sağlanır. Davada mahkeme, tapu kaydındaki görünen devre değil, taraflar arasındaki gerçek amaca bakar. İnanç anlaşması ispatlandığında, iade borcunun doğduğu ve yerine getirilmediği tespit edilirse tapu iptal edilir.

Talep, mülkiyetin aynına ilişkin olduğundan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Dava sonunda verilen tescil hükmü, taşınmazı doğrudan inanan adına döndürür.

Önemli: İade borcu para değil, taşınmazın kendisidir. İnanılan taşınmazı elinde tuttuğu ve üçüncü kişiye devretmediği sürece inanan aynen iade, yani tapunun geri tescilini isteyebilir. Ancak inanılan taşınmazı iyiniyetli bir üçüncü kişiye satmışsa, 4721 sayılı Kanun md. 1023 devralanı korur ve inananın talebi tazminata dönüşür.

İspat: Belge Olmadan Dava Zorlaşır

Geri alma davasının kaderi ispatta belirlenir. İnanç ilişkisini gösteren, tarafların imzasını taşıyan bir belge varsa dava belirgin biçimde güçlenir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 14.07.2010 tarihli, E. 2010/14-394 K. 2010/395 sayılı kararı, bu belgenin devirden sonra düzenlenmiş olmasının ispat gücünü etkilemediğini kabul eder.

Belge yoksa inanan yalnızca yazılı delil başlangıcına dayanarak tanık dinletebilir. Elinde hiçbir yazılı emare bulunmayan davacı için geri alma ihtimali ciddi biçimde zayıflar.

Uygulamada

Devir sırasında iade sözünün sözlü bırakılması, sonradan açılacak davanın en zayıf noktasıdır. Devir anında düzenlenen kısa bir yazılı belge, hem iade borcunu hem de amacı kayda geçirir. Ayrıca iade borcu doğduğu andan itibaren zamanaşımı süresinin işlemeye başladığı unutulmamalıdır.

Kavramsal çerçeve için inançlı işlem, muvazaa ve tapu iptali makalesi, ispat ölçütünün kararlardaki görünümü için inançlı işlemde tapu iptali ve yazılı delil analizi yol gösterir. Üçüncü kişiye satış hâli için inanılan taşınmazı üçüncü kişiye satarsa ne olur sayfasına bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. İnançlı İşlem, Muvazaa ve Tapu İptali, İnançlı İşlemde Tapu İptali ve Yazılı Delil, İnanılan Taşınmazı Üçüncü Kişiye Satarsa Ne Olur.