İnançlı İşlem Nasıl İspatlanır?

İnançlı İşlem Nasıl İspatlanır?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu, mülkiyet ve inançlı işlem uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: İnançlı işlem, kural olarak tarafların imzasını taşıyan yazılı delille ispatlanır. İnanan ile inanılan arasındaki anlaşmayı gösteren adi yazılı bir belge yeterlidir; resmî şekil aranmaz. Böyle bir belge yoksa iddia sahibi doğrudan tanık dinletemez. Ancak elinde bir yazılı delil başlangıcı varsa, 6100 sayılı Kanun md. 200 uyarınca tanık dahil her türlü delille inanç ilişkisini kanıtlayabilir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı 05.02.1947 tarihli, E. 1945/20 K. 1947/6 sayılı kararı bu kuralın temelidir.

---

İspatın Kuralı: Yazılı Delil

İnançlı işlemde taşınmazın devri tapuda resmî şekilde yapılır; ancak devrin arkasındaki inanç anlaşması resmî şekle tabi değildir. Bu anlaşma taraflar arasında adi yazılı bir belgeyle kurulabilir. Burada yazılılık, sözleşmenin geçerlilik koşulu değil, ispat koşuludur.

İnananın açtığı davada mahkeme, devrin tapu kaydında görünen şekline değil, taraflar arasındaki gerçek amaca bakar. Bu amacı ortaya koyan belge, tarafların imzasını taşıyan bir senet niteliğindeyse tek başına ispat için yeterlidir. 4721 sayılı Kanun md. 6, herkesin iddiasını ispatla yükümlü olduğunu belirtir; inanç iddiasını ileri süren taraf bu belgeyi sunmak zorundadır.

Yazılı Delil Başlangıcı ve Tanık

İnanan elinde imzalı bir senet bulundurmuyorsa dava kaybedilmiş sayılmaz. 6100 sayılı Kanun md. 200, aleyhine ileri sürülen kişinin verdiği ve iddiayı muhtemel kılan bir yazılı delil başlangıcı varsa tanık dinlenebileceğini düzenler. Karşı tarafın el yazısıyla verdiği bir not, banka dekontu, mesaj kaydı ya da imzasız bir taahhüt bu niteliği taşıyabilir.

Yazılı delil başlangıcı, tek başına ispat etmez; tanık ve diğer delillerin önünü açar. Bu ayrım pratikte belirleyicidir. Elinde hiçbir yazılı emare bulunmayan davacı, salt tanık beyanına dayanarak inanç ilişkisini kuramaz.

Önemli: İnançlı işlemi ispatlayan belgenin devir işleminden sonra düzenlenmiş olması sonucu etkilemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 14.07.2010 tarihli, E. 2010/14-394 K. 2010/395 sayılı kararında, inanç sözleşmesinin devirden sonra kaleme alınmasının belgenin ispat gücünü ortadan kaldırmadığı kabul edilmiştir. Belgenin tarihi değil, tarafların gerçek iradesini yansıtması önemlidir.

Muvazaadan Farkı İspatı Nasıl Etkiler

İnançlı işlemde devir gerçekten istenir; taraflar mülkiyetin geçmesini bilerek ve isteyerek kabul eder. Muvazaada ise görünüşte bir işlem vardır, taraflar aslında devri istemez. Bu ayrım ispat düzenini de belirler. İnançlı işlem iddiasında davacı, geçerli bir devrin belirli bir amaçla yapıldığını ve iadenin kararlaştırıldığını gösterir.

İnanç ilişkisinin yazılı delille ispatı, muvazaanın üçüncü kişilerce tanıkla ispatına ilişkin istisnalarla karıştırılmamalıdır. Taraflar arasındaki inanç iddiası, kendi düzenledikleri işleme dayandığından senetle ispat kuralına tabidir.

Uygulamada

İnançlı işleme dayanan davaların büyük bölümü delil aşamasında kazanılır ya da kaybedilir. En sık yapılan hata, devir sırasında hiçbir yazılı belge alınmaması ve iade sözünün tanığa güvenilerek sözlü bırakılmasıdır. Devir anında düzenlenen kısa bir adi yazılı belge, sonradan açılacak tapu iptali ve tescil davasının kaderini belirler.

Kavramsal çerçeve için inançlı işlem, muvazaa ve tapu iptali makalesi, ispat ölçütünün kararlardaki görünümü için inançlı işlemde tapu iptali ve yazılı delil analizi yol gösterir. İki kavramın ayrımı için inançlı işlem ile muvazaa arasındaki fark sayfasına bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. İnançlı İşlem, Muvazaa ve Tapu İptali, İnançlı İşlemde Tapu İptali ve Yazılı Delil, İnançlı İşlemde Tapu Nasıl Geri Alınır.