İnançlı Temlik Sözleşmesi Geçerli midir?

İnançlı Temlik Sözleşmesi Geçerli midir?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu, mülkiyet ve inançlı işlem uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: Evet, geçerlidir. İnançlı temlik, bir hakkın ya da malın belirli bir amaçla, iade koşuluyla karşı tarafa devredilmesidir ve hukukumuz bu işlemi tanır. İnanç anlaşması resmî şekle tabi değildir; kural olarak adi yazılı biçimde kurulabilir. Taşınmaz söz konusuysa mülkiyeti geçiren kazandırıcı işlem tapuda resmî şekilde yapılır; buna karşılık devrin arkasındaki inanç anlaşması adi yazılı olabilir. Burada yazılılık, geçerlilik değil ispat koşuludur. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı 05.02.1947 tarihli, E. 1945/20 K. 1947/6 sayılı kararı, inanç ilişkisinin yazılı delille ispatlanacağını benimser.

---

İnançlı Temlik Nedir

İnançlı temlikte devreden, hakkını ya da malını karşı tarafa gerçekten geçirir; ancak bu devir belirli bir amaca ve iade koşuluna bağlıdır. Örneğin bir alacak, teminat amacıyla inanılana temlik edilir; amaç gerçekleşince alacak devredene geri döner. Devir gerçek olduğundan, bu işlem muvazaadan ayrılır.

İnançlı temlikin geçerliliği, tarafların gerçek iradesinin devri kapsamasından kaynaklanır. Taraflar hakkın karşı tarafa geçmesini bilerek ister; yalnızca kullanımını belirli bir amaçla sınırlar ve iadeyi kararlaştırır.

Şekil: Resmî Değil, Adi Yazılı Yeterli

İnanç anlaşması, kanunda özel bir geçerlilik şekline bağlanmamıştır. Bu nedenle taraflar inanç ilişkisini adi yazılı bir belgeyle kurabilir. Ancak devrin konusu hangi işleme tabiyse, o işlemin kendi şekli korunur.

Taşınmaz bakımından bu ayrım belirleyicidir. Mülkiyeti geçiren resmî senet tapuda düzenlenir; buna karşılık taraflar arasındaki iade taahhüdünü içeren inanç anlaşması adi yazılı biçimde yapılabilir. Alacak temliki söz konusuysa, 6098 sayılı Kanun md. 19 çerçevesinde tarafların gerçek iradesi esas alınır ve temlikin kendi yazılı şekli aranır.

Önemli: İnanç anlaşmasının adi yazılı yapılabilmesi, onun yazısız da kurulabileceği anlamına gelmez. Belge geçerlilik için şart olmasa da ispat için neredeyse zorunludur. Elinde yazılı bir belge bulunmayan taraf, 6100 sayılı Kanun md. 200 uyarınca ancak bir yazılı delil başlangıcı varsa tanık dinletebilir; yoksa iddiasını ispatlaması ciddi biçimde zorlaşır.

Geçerlilik ile İspatın Ayrılması

İnançlı temlikte geçerlilik ve ispat iki ayrı meseledir. Sözleşme, yazılı olmasa bile taraflar arasında hüküm doğurabilir; sorun, bu ilişkinin daha sonra nasıl kanıtlanacağıdır. İnanç iddiasını ileri süren taraf, 4721 sayılı Kanun md. 6 uyarınca iddiasını ispatla yükümlüdür.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 14.07.2010 tarihli, E. 2010/14-394 K. 2010/395 sayılı kararı, inanç sözleşmesinin yazılı delille ispatlanacağını ve belgenin devirden sonra düzenlenmesinin sonuca etkili olmadığını kabul eder. Bu, tarafların anlaşmayı devir anında yazıya dökmemiş olsalar bile sonradan düzenledikleri imzalı belgeye dayanabilecekleri anlamına gelir.

Uygulamada

İnançlı temlikte en sık yapılan hata, işlemi geçersiz sanıp hiç belge düzenlememektir. Oysa geçersizlik değil, ispat sorunu vardır. Devir anında düzenlenen, amacı ve iade koşulunu açıkça gösteren adi yazılı bir belge, ileride açılacak iade davasının en güçlü dayanağıdır.

Kavramsal çerçeve için inançlı işlem, muvazaa ve tapu iptali makalesi, ispat ölçütünün kararlardaki görünümü için inançlı işlemde tapu iptali ve yazılı delil analizi kullanılabilir. İspatın ayrıntısı için inançlı işlem nasıl ispatlanır sayfasına bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. İnançlı İşlem, Muvazaa ve Tapu İptali, İnançlı İşlemde Tapu İptali ve Yazılı Delil, İnançlı İşlem Nasıl İspatlanır.