Sahte Ürün Satışında Tazminat Nasıl Hesaplanır? SMK md. 150-151

Sahte Ürün Satışında Tazminat Nasıl Hesaplanır?

Marka sahibinin sahte ürün satışından doğan zararı, üç farklı yöntemle hesaplanabilir. SMK md. 151 bu üç yöntemi tek tek tanımlar ve marka sahibine seçim hakkı verir. Hangi yöntemin daha yüksek tazminat doğurduğu somut olaya göre değişir. Mahkeme, marka sahibinin tercih ettiği yöntemi uygular; ancak bilirkişi marifetiyle hesap denetlenir.

Bu sayfa SMK md. 150-151 çerçevesinde tazminat türlerini, üç hesap yönteminin işleyişini ve uygulama pratiğini açıklar.

---

SMK md. 150 — Tazminat Talep Hakkı

SMK md. 150/1 şu hükmü içerir:

"Sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi, mahkemeden, saldırının önlenmesi, durdurulması ve haksız fiil sonucu meydana gelen maddi ve manevi zararının tazminini isteyebilir."

İki tür tazminat istenebilir:

• Maddi tazminat: Marka sahibinin somut maddi kaybı (yoksun kalınan kazanç, lisans bedeli, yöntem seçimine göre).
• Manevi tazminat: Markanın itibarına verilen zararın karşılığı. Marka imajının düşmesi, müşteri güveninin sarsılması gibi.

---

SMK md. 151 — Üç Hesap Yöntemi

SMK md. 151, maddi tazminat hesabında marka sahibinin seçim yapabileceği üç yöntemi tanımlar:

"Sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan kişinin uğradığı zarar, fiili kaybın yanı sıra yoksun kalınan kazancı da kapsar. Yoksun kalınan kazanç, zarar gören hak sahibinin seçimine bağlı olarak, aşağıdaki değerlendirme usullerinden birine göre hesaplanır: a) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin rekabeti olmasaydı, hak sahibinin elde edebileceği muhtemel gelire göre. b) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin elde ettiği net kazanca göre. c) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin bu hakkı bir lisans sözleşmesi ile hukuka uygun şekilde kullanmış olması halinde ödemesi gereken lisans bedeline göre."

Yöntem A — Yoksun Kalınan Kazanç

Marka sahibi, taklit ürün satılmasaydı kendi ürününden elde edeceği muhtemel geliri talep eder. Hesaplama:

• Taklit ürün satış adedi × marka sahibinin orijinal ürünündeki birim kâr marjı

Örnek: Taklitçi 10.000 adet sahte ayakkabı sattı. Orijinal ayakkabının birim kârı 800 TL. Yoksun kalınan kazanç = 10.000 × 800 = 8 milyon TL.

Sınır: Marka sahibi normalde bu satışları gerçekleştirebilecek kapasitede olmalı. Aksi hâlde bilirkişi tutarı düşürür.

Yöntem B — Taklitçinin Net Kazancı

Taklitçi sahte ürünlerden ne kadar kazandıysa, marka sahibi bu tutarı talep eder. Hesaplama:

• Taklitçinin satış cirosu − üretim ve dağıtım maliyetleri = net kazanç

Avantaj: Marka sahibinin kendi satış kapasitesini ispat zorunluluğu yoktur.

Zorluk: Taklitçinin gerçek kayıtlarına ulaşmak gerekir. Bunun için ihtiyati tedbir, defter incelemesi ve banka kayıtları sorgulanır.

Yöntem C — Varsayımsal Lisans Bedeli

Taklitçi markayı normal koşullarda lisans alarak kullansaydı ne kadar ödeyecekti? Bu tutar tazminat olarak istenir.

• Piyasa lisans oranı × taklit ürün cirosu

Örnek: Sektördeki marka lisans oranı %10. Taklit ürün cirosu 5 milyon TL. Lisans bedeli = 500.000 TL.

Kullanım alanı: Marka sahibi piyasada lisans uygulaması varsa veya benzer markalarda lisans oranı bilinebiliyorsa en kolay yöntemdir.

---

Hangi Yöntem Daha Yüksek Tazminat?

Üç yöntem aynı olayda farklı sonuçlar verir. Marka sahibi en yüksek tutarı veren yöntemi seçer. Ancak bilirkişi tüm yöntemleri test etmek için somut veri ister:

• Yöntem A seçilirse: Marka sahibinin satış hacmi, kâr marjı ve kapasite kayıtları gerekir.
• Yöntem B seçilirse: Taklitçinin defter, banka ve depo kayıtlarına ulaşılması gerekir.
• Yöntem C seçilirse: Piyasa lisans oranı veya marka sahibinin başka markalara verdiği lisans örnekleri gerekir.

Pratikte uygulanan en yaygın yöntem (B) taklitçinin net kazancıdır; çünkü taklitçinin cirosu çoğu zaman ortaya çıkar ama marka sahibinin "satabilirdim" iddiasını ispat etmek daha zordur.

---

Yargıtay 11. HD'nin Tazminat Yaklaşımı

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 13.10.2025 tarih ve E. 2025/1508 K. 2025/6215 sayılı kararında, marka tecavüzü ve haksız rekabet kümülatif olarak ileri sürüldüğünde tazminatın iki ayrı dayanaktan değil, tek hesap üzerinden istenebileceği belirlenmiştir. Daire, tescilli marka için SMK md. 150-151 uygulanırken haksız rekabet hükümlerinin ancak tescil dışı kalan unsurlarda devreye gireceğini netleştirmiştir.

"Kümülatif koruma, bir fikri ürünün birden çok mevzuatın koruma şartlarını aynı anda taşıması halinde o mevzuatların tamamı ile korunabilmesidir."

Bu yaklaşım, sahte ürün davalarında tazminat istemini yapılandırırken esas alınmalıdır. SMK ve TTK haksız rekabet talepleri çakıştığında, talep dilekçesi farklı hesap kalemlerini ayrıştırmalıdır.

Karar analizi: Marka Tecavüzünde Tazminat ve Kümülatif Koruma

---

Manevi Tazminat Pratiği

Manevi tazminat, somut bir matematik formülü olmayan bir kalemdir. Mahkeme şu kriterleri dikkate alır:

• Markanın tanınmışlık düzeyi
• Taklit ürünün kalite düşüklüğü
• Pazarın etkilenme alanı (yerel, ulusal, uluslararası)
• Taklitçinin kasıt derecesi
• İhlal süresi

Uygulamada manevi tazminat, talep edilen maddi tazminatın %5-15'i arasında takdir edilir. Tanınmış markalarda bu oran yükselir.

---

İhtiyati Tedbir ve Defter İncelemesi

Tazminat hesaplaması bilirkişi ve delil sürecine bağlıdır. Bu nedenle dava öncesinde:

• İhtiyati tedbir kararı ile satışın durdurulması istenir (SMK md. 159, HMK md. 389).
• Defter ve kayıt incelemesi ile taklitçinin satış hacmi tespit edilir.
• Banka hesap dökümleri mahkeme kararıyla istenir.
• Depo, üretim yeri tespiti ile mevcut stok miktarı belgelenir.

Bu adımlar atılmazsa taklitçi delilleri silebilir ve tazminat hesabı yetersiz kalır.

---

Sıkça Sorulan Sorular

Üç yöntemden birini seçtikten sonra değiştirebilir miyim?

Talep dilekçesinde seçilen yöntem dava süresince geçerlidir. Ancak ıslah yoluyla (HMK md. 176-182) yöntem değişikliği mümkündür. Bilirkişi raporu sonrası bir yöntemin daha avantajlı olduğu görülürse, ıslah dilekçesi ile yöntem değiştirilir ve fark istenir. Islah hakkı bir kez kullanılır; bu nedenle dikkatli kullanılmalıdır.

Taklitçi iflas ederse tazminat tahsil edilebilir mi?

İflas hâlinde marka sahibi alacaklı sıfatıyla iflas masasına başvurur (İİK kapsamında). Marka tecavüzünden doğan tazminat alacağı, imtiyazsız adi alacak olarak kabul edilir. Bu nedenle iflas öncesinde ihtiyati haciz kararı almak ve taklitçinin malvarlığı üzerine teminat koymak önemlidir. Tazminatın gerçekten tahsil edilebilmesi için dava açma kararı verilmeden önce taklitçinin malvarlığı araştırması yapılmalıdır.

→ Marka İhlalinde Tazminat Nasıl Alınır? · Marka İhlalinde Tazminat ve Dava Süreci · Sahte Ürün Şikayeti Nereye Yapılır? · Marka Hukuku