Muris Muvazaası ile Tenkis Davası Farkı Nedir?

Muris Muvazaası ile Tenkis Davası Farkı Nedir?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu iptali ve tescil ile miras kaynaklı taşınmaz uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: İki dava farklı temellere dayanır. Muris muvazaasında ortada geçerli bir tasarruf yoktur; görünürdeki satış baştan itibaren geçersizdir ve saklı paylı olsun olmasın her mirasçı, muvazaalı devrin miras payı oranında iptalini isteyebilir. Tenkis davasında ise miras bırakanın yaptığı bağış geçerlidir; yalnızca saklı paylı mirasçının payını zedeleyen kısmı 4721 sayılı Kanun md. 560 uyarınca indirime tabi tutulur. Yani muvazaa geçersizliğe, tenkis geçerli bir tasarrufun sınırlanmasına dayanır. Muvazaada dava payın tümüne, tenkiste yalnızca saklı payı aşan kısma yöneliktir.

---

Hukuki Temel Farkı

Muris muvazaasında görünürdeki işlem tarafların gerçek iradesine uymadığı için kesin hükümsüzdür; ardındaki bağış da resmî şekli taşımadığından geçersiz kalır. Sonuç, hiç devir yapılmamış gibi taşınmazın terekede sayılmasıdır. Bunun dayanağı muvazaanın genel hükmü olan 6098 sayılı Kanun md. 19'dur.

Tenkiste ise miras bırakanın tasarrufu gerçek ve geçerlidir. Miras bırakan mal varlığını sağlığında gerçekten bağışlamıştır; sorun bu bağışın saklı paylı mirasçının hakkını zedelemesidir. Hukuk, geçerli tasarrufu tümüyle geçersiz saymaz; yalnızca saklı payı ihlal eden kısmı indirir.

Kimler Dava Açabilir

Muris muvazaasında dava hakkı geniştir. Saklı paylı olsun olmasın, tüm yasal ve atanmış mirasçılar muvazaalı devrin iptalini isteyebilir. Bu genişliğin temeli, Yargıtay İçtihatları Birleştirme Genel Kurulu'nun 01.04.1974 tarihli, E. 1974/1 ve K. 1974/2 sayılı kararıdır; karar, mirasçıların muvazaalı temliklerin iptalini saklı payla sınırlı olmaksızın isteyebileceğini kabul etmiştir.

Tenkis davasını ise yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir. Altsoy, ana baba ve sağ kalan eş gibi saklı payı bulunan mirasçılar, saklı paylarının karşılığını alamadıkları ölçüde tenkis isteyebilir. Saklı payı olmayan mirasçının tenkis hakkı yoktur. Dava ehliyeti konusundaki ayrıntılar muris muvazaası davasını kimler açabilir sorusunda toplanmıştır.

Önemli: Uygulamada iki dava terditli, yani birinci talep reddedilirse ikincisine geçilecek biçimde birlikte açılabilir. Muvazaa ispatlanamazsa mahkeme tenkis talebini inceleyebilir. Bu nedenle saklı paylı bir mirasçının, muvazaa iddiasının yanında tenkis talebini de baştan ileri sürmesi hak kaybını önler.

Talebin Kapsamı ve Süre

Muvazaa davasında talep, muvazaalı devrin miras payı oranında iptali ve tescildir; devir geçersiz olduğu için bu dava süreye bağlı değildir. Tenkiste ise talep, saklı payı aşan kısmın indirilmesiyle sınırlıdır ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu düzenlemeleri uyarınca hak düşürücü sürelere tabidir.

Muvazaa davasında taşınmaz dava sırasında elden çıkarsa, 6100 sayılı Kanun md. 125 seçimlik hakkı davayı tazminata dönüştürme imkânı verir. Yolların karşılaştırmalı çerçevesi muris muvazaası ile tapu iptali rehberi içinde ele alınır.

---

İlgili içerikler için bkz. İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku, Muris Muvazaası ile Tapu İptali Rehberi, Muris Muvazaası Nedir, Muris Muvazaası Davasını Kimler Açabilir.