Patent Hakkına Tecavüzün Cezası Var mı?

Question

Accepted Answer

Patent Hakkına Tecavüzün Cezası Var mı?

İlgili hizmet sayfası → Patent Avukatı: Patent başvurusu, hükümsüzlük ve tecavüz uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Hayır. Patent hakkına tecavüz, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nda suç olarak düzenlenmemiştir. SMK md. 30, hapis ve adli para cezasını yalnızca marka hakkına tecavüz bakımından öngörür¹. Patent ve tasarım hakları için kanunda karşılık gelen bir ceza hükmü yoktur; koruma hukuk davası yoluyla sağlanır.

Bu ayrım, uygulamada en sık karşılaşılan yanılgılardan biridir. Patenti taklit edilen hak sahibi savcılığa suç duyurusunda bulunduğunda, dosya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanır. Kaybedilen şey yalnızca zaman değildir: bu süre içinde delil kaybı yaşanır ve ihtiyati tedbir fırsatı kaçar.

1. SMK md. 30 Neden Yalnızca Markayı Kapsar

SMK md. 30, marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, satışa arz eden, satan, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi için bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörür.

Aynı maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları marka koruması işaretinin yetkisiz kaldırılmasını ve marka hakkı üzerinde yetkisiz tasarrufta bulunulmasını cezalandırır. Beşinci fıkra, cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olmasını arar; altıncı fıkra ise soruşturma ve kovuşturmayı şikâyete bağlar.

Maddenin metni marka ile sınırlıdır. Türk Ceza Kanunu md. 2'de düzenlenen suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereği, bu hükmün patent veya tasarım hakkına kıyasen uygulanması mümkün değildir.

Önemli: Patentli ürünün taklit edilmesi tek başına suç oluşturmaz. Ancak taklit ürün üzerinde tescilli bir marka da izinsiz kullanılıyorsa, fiil marka yönünden SMK md. 30 kapsamına girer. Uygulamada patent ihlali dosyalarında cezai süreç, çoğu zaman markaya dayanılarak yürütülür.

2. Patentte Koruma Hangi Yolla Sağlanır

Patent hakkına tecavüz sayılan fiiller SMK md. 141'de düzenlenir. Bu fiillerle karşılaşan hak sahibinin başvuracağı yol hukuk davasıdır.

SMK md. 149, sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibinin mahkemeden isteyebileceği talepleri sayar:

Fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti.
Muhtemel tecavüzün önlenmesi.
Tecavüz fiillerinin durdurulması.
Tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini.
Tecavüz oluşturan ürünler ile bunların üretiminde münhasıran kullanılan cihaz ve makinelere elkonulması.
Elkonulan ürün ve araçlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınması.
Tecavüzün devamını önleyecek tedbirlerin alınması, kaçınılmazsa imha.
Kesinleşmiş kararın ilanı.

Bu talepler tek bir davada birlikte ileri sürülebilir. Tazminatın hesaplanmasına ilişkin esaslar SMK md. 150 ve devamında düzenlenir.

3. Ceza Yolunun Kapalı Olması Ne Anlama Gelir

Cezai yaptırımın bulunmaması, patent sahibini korumasız bırakmaz; ancak elindeki araç setini değiştirir.

Ceza yargılamasında savcılık marifetiyle yapılan arama ve elkoyma, patent uyuşmazlığında hukuk mahkemesinden alınacak ihtiyati tedbir ve delil tespiti kararlarıyla ikame edilir. Bu kararların alınabilmesi için hak sahibinin, ihlalin varlığına ilişkin yaklaşık ispat düzeyinde delil sunması gerekir.

Delil toplama yükü de tamamen hak sahibindedir. Ürün numunesi temini, noter tespiti, teknik rapor ve ticari kayıtların istenmesi hak sahibinin girişimiyle yürür. Patent ihlali dosyalarında hazırlık aşamasının markadan daha ağır olmasının sebebi budur.

4. Fiilin Başka Suçları Oluşturması İhtimali

Patent ihlali kendi başına suç olmasa da, aynı olgu başka hükümler altında cezai sorumluluk doğurabilir.

Fiil aynı zamanda haksız rekabet oluşturuyorsa, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 62'deki cezai sorumluluk hükümleri gündeme gelebilir. Bu yol şikâyete bağlıdır ve haksız rekabet fiillerinin kanunda sayılan hallerden birine girmesini gerektirir.

Taklit ürünün üretiminde işletme sırlarının hukuka aykırı biçimde ele geçirilmesi söz konusuysa, TCK'nın ticari sır ve bankacılık sırrına ilişkin hükümleri ayrıca değerlendirilir. Bu değerlendirmeler somut olayın delil durumuna bağlıdır ve patent ihlalinden bağımsız bir suç tipine dayanır.

Marka boyutu bulunan dosyalarda cezai sürecin işleyişi için patentli ürün taklidinin cezası nedir sorusu ayrı bir çerçeve sunar.

5. Sık Yapılan Usul Hataları

Patent ihlali dosyalarında tekrar eden üç hata vardır.

Birincisi, suç duyurusuyla başlamak. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı beklenirken zamanaşımı işlemez; ancak ihlal büyür, stoklar tükenir ve tazminat hesabına esas veriler kaybolur.

İkincisi, ihtarname göndererek karşı tarafı uyarmak ve hemen tedbir talep etmemek. İhtarnameyi alan işletme stokları eritir, üretim kayıtlarını dağıtır ve dava açıldığında ortada tespit edilecek bir şey kalmaz.

Üçüncüsü, hükümsüzlük riskini hesaba katmadan dava açmak. Tecavüz davasına karşı hükümsüzlük iddiasının ileri sürülmesi standart savunmadır. Patentin tekniğin bilinen durumu karşısındaki konumu dava öncesinde değerlendirilmemişse, ihlal davası hak kaybıyla sonuçlanabilir.

Stratejik Not

Patent ihlali dosyasında sıralama şudur: delil tespiti, ihtiyati tedbir, esas dava. İhtarname bu sıralamanın başında değil, tedbir kararının uygulanmasından sonra yer alır. Amaç karşı tarafı uyarmak değil, ihlali kayıt altına almaktır.

Portföy tarafında ise alınacak ders açıktır. Ticari değeri yüksek bir ürün yalnızca patentle korunuyorsa, ihlal halinde eldeki tek yol hukuk davasıdır. Aynı ürünün ayırt edici işareti, ambalajı ve görünümü marka ve tasarım olarak da tescil edildiğinde, hak sahibi marka yönünden cezai yola da erişim kazanır. Çok katmanlı tescil stratejisi, ihlal anındaki hareket alanını genişletir.

İlgili içerikler için bkz. Patent Hukuku Rehberi, Patentli Ürün Taklidinin Cezası Nedir, Patent Tecavüzünde Eşdeğer Unsurlar, Patent Hukuku.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 29, md. 30, md. 141, md. 149, md. 150, RG 10.01.2017/29944. ↩

Patent Hakkına Tecavüzün Cezası Var mı?