İrade Sakatlığı Nedeniyle Sözleşme İptali Süresi Ne Kadar?

İrade Sakatlığı Nedeniyle Sözleşme İptali Süresi Ne Kadar?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Taşınmaz devri, tapu iptali ve sözleşme uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: Süre bir yıldır. 6098 sayılı Kanun md. 39/1 uyarınca yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmeyen veya verdiğini geri istemeyen taraf, sözleşmeyi onamış sayılır. Süre sözleşmenin kurulduğu tarihten değil, öğrenmeden itibaren işler. Aşırı yararlanmada rejim ayrıdır: 6098 sayılı Kanun md. 28/2 bir yıllık süreye ek olarak sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıllık üst sınır getirir.

---

Sürenin Başlangıcı

Başlangıç anı sakatlığın türüne göre değişir. Yanılmada ve aldatmada süre, yanılmanın ya da aldatmanın öğrenildiği tarihte işlemeye başlar. Korkutmada ise korkunun etkisinin ortadan kalktığı an esas alınır; tehdit sürdüğü sürece süre işlemez.

Öğrenme, soyut bir şüphe değil, aldatmanın varlığını kavramayı ifade eder. Tapu kaydına bakma imkânının bulunması tek başına öğrenme sayılmaz. Uygulamada öğrenme anı, çoğu kez üçüncü bir kişinin bilgi vermesi, bir belgenin ele geçmesi ya da bir başka davanın dosyasındaki tespitle somutlaşır.

Sürenin Niteliği: Hak Düşürücü

Bir yıllık süre hak düşürücü niteliktedir. Zamanaşımından farklı olarak kesilmez, durmaz ve hâkim tarafından resen gözetilir. Karşı taraf ileri sürmese bile mahkeme süreyi kendiliğinden değerlendirir. Süre dolduğunda sözleşme geçerliliğini kesin biçimde kazanır.

Önemli: Süre yalnızca dava açarak korunmaz. 6098 sayılı Kanun md. 39/1 iptal hakkının kullanımını şekle bağlamaz. Karşı tarafa yöneltilen noter ihtarnamesi, açılan bir davada ileri sürülen def'i ya da verilen şeyin geri istenmesi, üçü de bir yıllık süreyi korur. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 01.04.2026 tarihli, E. 2025/3611 K. 2026/2530 sayılı kararında da iptal hakkının irade açıklaması, def'i veya dava yoluyla kullanılabileceği belirtilmiştir.

Onama: Sürenin Geçmesinden Öte

Bir yıl dolmadan da sözleşme onanabilir. Aldatıldığını öğrendikten sonra sözleşmeye dayanarak edim isteyen, taksitleri ödemeyi sürdüren ya da taşınmazı bizzat üçüncü kişiye devreden taraf, iradesini sözleşmeyi ayakta tutma yönünde kullanmış sayılır. Bu davranışlar örtülü onama olarak değerlendirilir ve iptal yolunu kapatır.

Onama tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. 6098 sayılı Kanun md. 39/2, aldatma veya korkutma nedeniyle bağlayıcılığı olmayan bir sözleşmenin onanmış olmasının tazminat hakkını etkilemeyeceğini belirtir. Sözleşmeyi ayakta tutmayı seçen taraf, uğradığı zararı ayrıca isteyebilir.

Aşırı Yararlanmada Farklı Süre

6098 sayılı Kanun md. 28/2, aşırı yararlanma için çift süre öngörür. Zarar gören, düşüncesizlik veya deneyimsizliğini öğrendiği; darda kalmada ise bu durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıl içinde hakkını kullanmalıdır. Beş yıllık üst sınır, öğrenme geç gerçekleşse bile hakkı sona erdirir. Ayrıntı için aşırı yararlanma nedir sayfasına bakılabilir.

Stratejik Not

Süre tereddütlüyse önce ihtarname gönderilmesi pratik bir korumadır. Dava hazırlığı uzun sürecekse, bir yıl dolmadan çekilen noter ihtarı iptal iradesini kayda geçirir ve sonraki davada süre itirazını karşılar.

Dava dilekçesinde öğrenme tarihi somut delille desteklenmelidir. Karşı taraf, hemen her dosyada hak düşürücü süre itirazını ilk savunmada ileri sürer. Öğrenme anını gösteren belge, tanık ya da başka bir dosya kaydı önceden hazırlanmalıdır. Muvazaa iddiasının süreye tabi olmaması, bu iki yolun aynı olaya birlikte uygulanabileceği anlamına gelmez; ayrım için kesin hükümsüzlük ile iptal edilebilirlik farkı sayfası okunmalıdır.¹

---

İlgili içerikler için bkz. Sözleşmenin Hükümsüzlüğü ve İrade Sakatlıkları, Hile Nedeniyle Tapu İptali Davası Nasıl Açılır, Kesin Hükümsüzlük ile İptal Edilebilirlik Farkı, İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku.

Dipnotlar

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, RG 04.02.2011/27836; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, RG 08.12.2001/24607. ↩