İncelemesiz Patent Nedir, Hâlâ Alınabilir mi?

İncelemesiz Patent Nedir, Hâlâ Alınabilir mi?

İlgili hizmet sayfası → Patent Avukatı: Patent başvurusu, hükümsüzlük ve tecavüz uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: İncelemesiz patent, mülga 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname döneminde uygulanan ve esasa ilişkin inceleme yapılmaksızın yedi yıl süreyle koruma sağlayan bir sistemdi. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile incelemesiz patent sistemine son verilmiştir¹. Bugün yeni bir incelemesiz patent başvurusu yapılamaz.

Yürürlükteki düzende iki yol vardır: patentlenebilirlik şartları esastan incelenen patent ve buluş basamağı aranmayan faydalı model. Sistem değişikliğinin en somut sonucu, tescil belgesinin artık esasa ilişkin bir denetimden geçmiş olmasıdır.

---

1. İncelemesiz Patent Sistemi Nasıl İşliyordu

Mülga 551 sayılı KHK döneminde başvuru sahibi, araştırma raporu düzenlendikten sonra iki yol arasında seçim yapıyordu. İncelemeli patent yolunda Kurum, patentlenebilirlik şartlarını esastan değerlendiriyor ve süreç yirmi yıllık koruma ile sonuçlanıyordu. İncelemesiz patent yolunda ise esasa ilişkin inceleme yapılmıyor, belge yedi yıl süreyle veriliyordu.

Sistemin mantığı erişimi kolaylaştırmaktı. Uzun ve masraflı inceleme sürecine giremeyen başvuru sahiplerinin, kısa süreli de olsa bir hakla piyasaya çıkması amaçlanıyordu. Yedi yıl içinde inceleme talep edilerek koruma yirmi yıla çıkarılabiliyordu.

Uygulamada ortaya çıkan sonuç farklıydı. Araştırma raporu olumsuz gelen dosyalar da incelemesiz patente yönlendirilebildiği için, patentlenebilirlik şartlarını taşımayan buluşlar da belge alabiliyordu. Belge elde ediliyor ancak hukuki dayanağı zayıf kalıyordu.

Önemli: İncelemesiz patent belgesi, patentlenebilirlik şartlarının sağlandığına dair bir tespit içermez. Bu belgeye dayanılarak açılan tecavüz davalarında karşı taraf hükümsüzlük iddiasını ileri sürdüğünde, patent sahibinin elinde esasa ilişkin bir idari değerlendirme bulunmaz. Belgenin varlığı, buluşun yeni ve buluş basamağı içeren bir buluş olduğunu göstermez.

---

2. SMK ile Getirilen Düzen

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, patent verme usulünü tek bir hatta indirmiştir. Başvuru şekli incelemeden geçer, araştırma raporu düzenlenir, üçüncü kişi görüşlerine imkan tanınır ve SMK md. 97 çerçevesinde esasa ilişkin inceleme yapılır. İnceleme sonucunda patentlenebilirlik şartlarının sağlandığı tespit edilmezse patent verilmez.

Kaldırılan yolun boşluğu faydalı modelle doldurulmuştur. SMK md. 142 vd. uyarınca faydalı modelde yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik aranır, buluş basamağı aranmaz; koruma süresi on yıldır. Kısa süreli ve düşük eşikli koruma ihtiyacı bu yolla karşılanır.

Aradaki fark yalnızca süre farkı değildir. Faydalı modelde de araştırma raporu düzenlenir ve başvuru sahibi rapordaki dokümanlarla yüzleşir. İncelemesiz patentte ise böyle bir yüzleşme zorunluluğu bulunmuyordu. Karşılaştırma için faydalı model ile patent arasındaki fark nedir sorusuna bakılabilir.

Sistem değişikliği geçmişe etkili değildir. Mülga KHK döneminde verilmiş incelemesiz patentler kendi rejimleri içinde varlığını sürdürür; ancak bu belgelerin taşıdığı yapısal zayıflık ortadan kalkmaz.

---

3. Eski İncelemesiz Patentlerde Hükümsüzlük Riski

İncelemesiz patentler, hükümsüzlük davasına en açık patent grubudur. Sebep basittir: patentlenebilirlik şartları hiç incelenmemiştir. Mahkeme önünde yapılan inceleme, aslında idari aşamada yapılmamış olan ilk esas incelemesidir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 03.03.2026 tarihli, E. 2025/3978, K. 2026/1215 sayılı kararında; incelemesiz sistemle verilmiş bir patentin hükümsüzlüğü istemini karara bağlamıştır. Dosyada araştırma raporunun olumsuz geldiği, önceki teknikte bir faydalı model ile bir videonun bulunduğu ve tek istemde korunan unsurların bu dokümanlarda açıklandığı belirlenmiştir.

Daire, buluşun yenilik taşımadığını tespit etmenin yanında, patentle ödüllendirilebilmek için buluş basamağı ölçütünün de sağlanması gerektiğini, sadece yenilik kriteri taşıyan bir buluşun faydalı modele konu olabileceğini vurgulamıştır. SMK md. 82, md. 83 ve md. 138 uyarınca verilen hükümsüzlük kararı onanmıştır.

Karar, incelemesiz patentlerin iki katmanlı riskini görünür kılar. Birinci katman, olumsuz araştırma raporunun dosyada durmasıdır; bu rapor davada karşı tarafın hazır delilidir. İkinci katman, patent eşiğinin faydalı model eşiğinden ayrı olmasıdır; yalnızca yenilik taşıyan bir buluş patentle korunamaz. Hükümsüzlük geçmişe etkili olduğundan, karar kesinleştiğinde patent hiç doğmamış sayılır.

---

4. Elinde İncelemesiz Patent Bulunan Hak Sahibi Ne Yapmalı

İlk yapılacak iş dosyanın kendi araştırma raporunu okumaktır. Raporda yenilik veya buluş basamağı yönünden olumsuz görüş varsa, belgenin hukuki dayanağı zayıftır ve bu bilgi bir dava stratejisi kurulmadan önce bilinmelidir.

İkinci adım koruma süresinin ve yıllık ücret durumunun kontrolüdür. İncelemesiz patentlerin koruma süresi yedi yıl olduğundan, bu grubun büyük bölümünde süre çoktan dolmuştur. Süresi dolmuş bir patente dayanılarak tecavüz iddiası ileri sürülemez; süresi dolan patentin konusu kamuya mal olur. Bu ayrım için süresi dolan patenti kullanmak yasal mı sorusuna bakılabilir.

Üçüncü adım alternatif korumanın gözden geçirilmesidir. Patent süresi dolmuş veya belge zayıf olsa dahi, ürünün görünümü tasarım hukukunda, adı marka hukukunda ve gizli kalmış üretim bilgisi haksız rekabet hükümlerinde korunabilir. Tek bir belgeye bağlı kalmayan bir koruma yapısı, patent riski gerçekleştiğinde tamamen savunmasız kalmayı önler.

---

Uygulamada

İncelemesiz patent dosyalarında en sık görülen hata, belgeyi tescilli patentle eşdeğer saymaktır. Belge üzerinde patent yazması, patentlenebilirlik şartlarının denetlendiği anlamına gelmez. Bu belgeye dayanarak ihtarname göndermek veya tecavüz davası açmak, çoğu kez karşı davayla sonuçlanır ve dava patentin hükümsüzlüğüyle kapanır.

Karşı taraf argümanı hazırdır ve öngörülebilir: davalı, patentin esasa ilişkin bir incelemeden geçmediğini, olumsuz araştırma raporunun dosyada bulunduğunu ve buluşun en fazla faydalı model eşiğinde kaldığını ileri sürer. Bu savunma karşısında patent sahibinin elinde idari bir tespit bulunmadığından, bütün yük bilirkişi incelemesine kalır.

Dava öncesi değerlendirme bu nedenle üç soruyla yapılır. Araştırma raporu ne diyor? Koruma süresi devam ediyor mu? Önceki teknikte istemdeki unsurları açıklayan bir doküman var mı? Üç soruya verilen yanıtlar olumsuzsa, dava yerine sözleşmesel çözüm veya alternatif hak dayanağı tercih edilmelidir.

Bugün başvuru aşamasında olan dosyalar için sonuç açıktır: incelemesiz patent bir seçenek değildir. Buluş basamağı yönünden sınırda kalan bir geliştirmede tercih, patent ısrarı ile faydalı model arasında yapılır. Bu tercihin ölçütleri patent hükümsüzlük davası çerçevesindeki risk analiziyle birlikte değerlendirilmelidir.

---

İlgili içerikler için bkz. Faydalı Model ile Patent Arasındaki Fark Nedir, Buluş Basamağı Nedir, Patent Hükümsüzlük Davası, Patent Hukuku.

Dipnotlar

1. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 82, md. 83, md. 97, md. 138, md. 142, RG 10.01.2017/29944. ↩