Buluş Basamağı Nedir?

Buluş Basamağı Nedir?

İlgili hizmet sayfası → Patent Avukatı: Patent başvurusu, hükümsüzlük ve tecavüz uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Buluş basamağı, patentlenebilirliğin üç şartından biridir. SMK md. 83/4 uyarınca buluş, tekniğin bilinen durumu dikkate alındığında ilgili olduğu teknik alandaki uzmana göre aşikar olmuyorsa buluş basamağı içerir¹. Şart, yenilikten ayrıdır ve ondan ağırdır: bir buluş hiç açıklanmamış olsa bile bilinenlerden kolayca çıkarılabiliyorsa patent verilmez.

Bu ölçüt, patent ile faydalı model arasındaki sınırı çizen kavramdır. Faydalı modelde buluş basamağı aranmaz; patentte aranır. Reddedilen patent başvurularının ve hükümsüz kılınan patentlerin önemli bir bölümü tam bu eşikte kalır.

---

1. Kanuni Ölçüt ve Değerlendirmenin Referans Anı

SMK md. 83/4 ölçütü üç unsur içerir: tekniğin bilinen durumu, ilgili teknik alandaki uzman ve aşikar olmama. Üçü birlikte okunmadığında değerlendirme yanlış kurulur.

Tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden veya varsa rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde toplumca erişilebilir kılınmış bilgilerin bütünüdür. Değerlendirme bu tarihe göre yapılır. Başvurudan sonraki teknik gelişmeler dikkate alınamaz; sonradan bakıldığında bariz görünen bir çözüm, başvuru anında bariz olmayabilir.

İlgili teknik alandaki uzman ise gerçek bir kişi değil, hukuki bir varsayımdır. Bu kişi alanının rutin bilgisine ve olağan araçlarına sahip, mevcut dokümanları okuyup birleştirebilen, ancak yaratıcı sıçrama yapmayan bir ortalama teknik personeldir.

Önemli: Buluş basamağı değerlendirmesinde tekniğin bilinen durumundaki birden çok doküman birleştirilebilir. Yenilikte ise her doküman tek başına ele alınır. Bu ayrım, araştırma raporunda birbirinden bağımsız iki dokümana atıf yapılmış olmasının neden yenilik değil buluş basamağı sorunu doğurduğunu açıklar.

---

2. Problem Çözüm Yaklaşımı

Uygulamada yerleşen yöntem, problem çözüm yaklaşımıdır. Değerlendirme üç aşamada yürür.

İlk aşamada en yakın önceki teknik belirlenir: buluşla aynı amaca yönelen ve en çok ortak unsuru taşıyan doküman seçilir. İkinci aşamada buluşun bu dokümandan ayrıldığı teknik farklar tespit edilir ve bu farkların hangi teknik problemi çözdüğü tanımlanır. Üçüncü aşamada sorulan soru şudur: uzman, en yakın önceki teknikten yola çıkarak ve bilinen diğer dokümanları kullanarak, bu problemi çözmek için buluşa ulaşır mıydı?

Üçüncü aşamanın cevabı olumluysa buluş basamağı yoktur. Kritik nokta, uzmanın buluşa ulaşabilecek olması değil, ulaşmaya yönlenmiş olmasıdır. Teorik olarak birleştirilebilir iki doküman bulunması yetmez; uzmanın bu iki dokümanı birleştirmek için bir teknik nedeni bulunması gerekir.

Başvuru sahibinin buradaki savunma alanı da bu noktada açılır. Beklenmeyen teknik etki, tekniğin bilinen durumundaki bir önyargının aşılması, uzun süredir çözülemeyen bir problemin giderilmesi ve unsurların birleşiminden doğan sinerji, aşikarlığı kıran argümanlardır.

---

3. Yenilikten Farkı

İki şart sık karıştırılır ama farklı sorulara yanıt verir. Yenilik sorusu tarihseldir: bu çözüm daha önce açıklanmış mı? Buluş basamağı sorusu değerlendirmeye dayalıdır: açıklanmamış olsa bile bilinenlerden kolayca çıkar mı?

Fark üç noktada somutlaşır. Yenilikte tek doküman esas alınır, buluş basamağında dokümanlar birleştirilebilir. Yenilik ikili bir tespittir, buluş basamağı derece değerlendirmesidir. Yenilik incelemesi büyük ölçüde nesnel, buluş basamağı incelemesi ise yorum içerir ve bu nedenle davada bilirkişi raporuyla tartışmaya en açık başlıktır.

Ayrımın pratik sonucu koruma türü seçiminde ortaya çıkar. Yenilik taşıyan ancak aşikarlık eşiğini geçemeyen bir geliştirme boşlukta kalmaz: faydalı model yolu açıktır. Karşılaştırma için faydalı model ile patent arasındaki fark nedir sorusuna bakılabilir.

---

4. Yargı Uygulamasında Buluş Basamağı

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 03.03.2026 tarihli, E. 2025/3978, K. 2026/1215 sayılı kararında; incelemesiz sistemle verilmiş bir patentin hükümsüzlüğü istemini karara bağlamıştır. Dosyada araştırma raporunun olumsuz geldiği, önceki teknikte bir faydalı model ile bir videonun bulunduğu ve tek istemde korunan unsurların bu dokümanlarda açıklandığı belirlenmiştir.

Daire, buluşun yenilik taşımadığı tespitiyle yetinmemiş; patentle ödüllendirilebilmek için buluş basamağı ölçütünün de sağlanması gerektiğini, sadece yenilik kriteri taşıyan bir buluşun faydalı modele konu olabileceğini belirtmiştir. SMK md. 82, md. 83 ve md. 138 uyarınca verilen hükümsüzlük kararı onanmıştır.

Kararın taşıdığı ilke iki yönlüdür. Bir yandan patent ile faydalı model arasındaki eşik farkı açıkça çizilmiştir. Diğer yandan araştırma raporundaki olumsuz görüşün, tescil sonrası hükümsüzlük davasında karşı tarafın elinde hazır bir delil olarak durduğu gösterilmiştir. Olumsuz araştırma raporuna karşın patent ısrarı, tescil belgesini almakla bitmeyen bir risk üretir.

---

Uygulamada

Buluş basamağı tartışmasının kaybedildiği yer genellikle dosyanın kendisidir. Tarifnamede buluşun hangi teknik problemi çözdüğü ve çözümün önceki tekniğe göre hangi beklenmeyen etkiyi ürettiği yazılmamışsa, itiraz veya dava aşamasında bu argümanı sonradan kurmak güçleşir. Aşikarlık savunması, başvuru metninde temeli bulunan bir savunmadır.

İkinci sık hata, olumsuz araştırma raporunun görmezden gelinmesidir. Rapor bağlayıcı değildir, ancak mahkeme dosyasına gelen ilk teknik değerlendirmedir. Buluş basamağı yönünden olumsuz görüş varsa üç seçenek karşılaştırılmalıdır: istemleri daraltmak, teknik argümanla görüşü savunmak veya faydalı modele dönüşüm imkanını değerlendirmek. Bu karşılaştırma için patent araştırma raporu olumsuz geldi ne yapmalıyım başlığındaki çerçeve kullanılabilir.

Hükümsüzlük davasında ise buluş basamağı iddiası, tek başına ileri sürülmek yerine yenilik iddiasıyla birlikte kurgulanır. Mahkeme yenilik yönünden hükümsüzlüğe karar verirse buluş basamağı tartışmasına girmeyebilir; ancak yenilik iddiası reddedilirse ikinci hat devreye girer. İki iddianın birlikte ileri sürülmesi, bilirkişi incelemesinin kapsamını da genişletir.

---

İlgili içerikler için bkz. Patent İstemi Nedir, Nasıl Yazılır, Faydalı Model ile Patent Arasındaki Fark Nedir, Patent Hukuku Rehberi, Patent Hukuku.

Dipnotlar

1. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 82, md. 83, md. 138, md. 142, RG 10.01.2017/29944. ↩