Aydınlatılmış Onam Nedir?

Aydınlatılmış Onam Nedir?

İlgili çalışma alanı → Sağlık Hukuku: Tıbbi malpraktis, hekim sorumluluğu ve hasta hakları için çalışma alanı.

Kısa cevap: Aydınlatılmış onam, hastanın önerilen tıbbi müdahaleyi, risklerini ve seçeneklerini anlayarak ve özgür iradesiyle kabul etmesidir. Hekimin, hastalığı ve müdahaleyi anlaşılır bir dille aktarması gerekir. Rıza alınmadan yapılan müdahale, tıbben başarılı olsa bile kural olarak hukuka aykırıdır.

Onamın Kapsamı

Geçerli bir onam için hekimin şunları aktarması gerekir: hastalığın niteliği, önerilen müdahale, olası riskler, alternatif yöntemler ve müdahale yapılmazsa doğabilecek sonuçlar. Aktarımın hastanın anlayacağı düzeyde ve karar verecek zamanı bırakacak biçimde olması aranır. Hekimlik mesleğinin icrasını düzenleyen 1219 sayılı Kanun md. 70 tıbbi müdahale için rızayı arar; Hasta Hakları Yönetmeliği aydınlatmanın içeriğini ayrıntılandırır.

Onam biçimsel bir imzadan ibaret değildir. Matbu formun imzalatılması, hastanın gerçekten aydınlatıldığını tek başına göstermez.

İspat Yükü Kimdedir

Aydınlatmanın yapıldığını ve geçerli bir onam alındığını kanıtlamak hekimin görevidir. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında ispat yükü hekim ve sağlık kuruluşundadır. Bu nedenle aydınlatma sürecinin müdahaleye özgü, tarihli ve içeriği belgelenmiş biçimde kayda geçirilmesi gerekir.

Önemli: Tıbbi kusur bulunmasa dahi, geçerli bir aydınlatılmış onamın alınmamış olması başlı başına sorumluluk doğurabilir. Davaların önemli bir bölümü tıbbi hatadan çok aydınlatma eksikliği üzerinden sonuçlanır.

Onamsız Müdahalenin Sonucu

Rıza alınmadan yapılan müdahale kişinin vücut bütünlüğüne müdahale sayılır ve kural olarak hukuka aykırıdır. Bilinci kapalı hastada gecikmesinde tehlike bulunan acil müdahaleler gibi sınırlı hâller istisnadır; bu istisnalar dar yorumlanır. Onamın hekimin özen borcuyla ilişkisi için hekimin özen yükümlülüğü ve aydınlatılmış onam yazısı ayrıntı verir¹.

Hasta haklarının bütünü için hasta hakları nelerdir içeriğine bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Hasta Hakları Nelerdir?, Sağlık Hukuku: Temel Çerçeve ve Hasta Hakları ve Sağlık Hukuku.

Dipnotlar

1. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun, RG 14.04.1928/863. ↩