İşveren Dört Ay İçinde Cevap Vermezse Buluş Serbest mi Olur?

Question

Accepted Answer

İşveren Dört Ay İçinde Cevap Vermezse Buluş Serbest mi Olur?

İlgili hizmet sayfası → Patent Avukatı: Patent başvurusu, hükümsüzlük ve tecavüz uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Evet. SMK m. 115 uyarınca işveren, hizmet buluşuna ilişkin tam veya kısmi hak talebini, çalışanın bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren dört ay içinde yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bu bildirim süresinde yapılmazsa veya hak talebinde bulunulmadığı bildirilirse hizmet buluşu serbest buluş niteliği kazanır. Ancak sürenin işleyebilmesi için önce çalışanın usulüne uygun yazılı bildirimde bulunmuş olması gerekir; bildirim yoksa süre hiç başlamaz.

Sürenin Başlangıcı Hangi Tarihtir

Süre, çalışanın bildiriminin işverene ulaştığı tarihte başlar. Gönderim tarihi değil, ulaşma tarihi esastır. SMK m. 114 uyarınca işveren, bildirimin kendisine ulaştığı tarihi gecikmeksizin ve yazılı olarak çalışana bildirmekle yükümlüdür; bu teyit, sürenin başlangıcını her iki taraf için de belgelendirir.

İşveren bildirimin hangi hususlarda düzeltilmesi gerektiğini iki ay içinde bildirebilir. Düzeltme talebinde bulunulmazsa çalışanın bildirimi geçerli sayılır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 10.09.2024 tarihli kararında, usulüne uygun bildirim yapılmaksızın ve bildirimden itibaren dört aylık süre geçmeksizin buluşun serbest buluş hâline geldiğinden söz edilemeyeceği belirlenmiştir.¹ Sürenin başlangıcını çalışanın kendi bildirimi kurar; işverenin buluştan başka yolla haberdar olması bu tarihi doğurmaz.

Tam Hak ve Kısmi Hak Talebi Arasındaki Fark

İşveren dört ay içinde tam hak talep ederse, bildirimin çalışana ulaşmasıyla buluş üzerindeki tüm haklar işverene geçer. Bu andan itibaren çalışan makul bir bedel isteyebilir.

İşveren kısmi hak talep ederse hizmet buluşu yine serbest buluş niteliği kazanır; ancak işveren kısmi hakka dayanarak buluşu kullanabilir. Bu kullanım çalışanın buluşunu değerlendirmesini önemli ölçüde güçleştiriyorsa çalışan, hakkın tamamen devralınmasını veya kısmi hakka dayanan kullanım hakkından vazgeçilmesini isteyebilir. İşveren bu isteğe iki ay içinde cevap vermezse kısmi hakka dayanan kullanma hakkı sona erer. Kısmi hak talebinde bedel hakkı, işverenin buluşu fiilen kullanmasıyla doğar.

Buluş Serbest Olunca Çalışan Ne Yapabilir

Hizmet buluşu serbest buluş niteliği kazandığında çalışan, SMK m. 119'daki bildirim ve teklif yükümlülüklerine tabi olmaksızın dilediği şekilde tasarrufta bulunabilir. Kendi adına patent başvurusu yapabilir, buluşu üçüncü kişilere devredebilir veya lisans verebilir.

Başvuru hakkı bakımından SMK m. 116 ayrıca düzenleme getirir. Hizmet buluşu serbest buluş niteliği kazanmışsa çalışan bizzat başvuru yapma hakkına sahiptir. İşveren tam hak talebinde bulunduğu hâlde başvuruda bulunmaz ve çalışanın belirleyeceği süre içinde de yapmazsa, buluş yine serbest buluş niteliği kazanır.

İşveren Tarafında Süre Riski

Dört aylık süre işveren bakımından hak düşürücüdür. Buluşun ticari değerini ölçmek veya patentlenebilirlik araştırması yaptırmak için beklerken süre dolarsa, işletmenin Ar-Ge yatırımıyla ortaya çıkmış bir çözüm kendiliğinden çalışanın malvarlığına geçer.

Pratik çözüm, süre dolmadan tam hak talebinde bulunup değerlendirmeyi sonraya bırakmaktır. İşletme menfaatleri gerektiriyorsa işveren patent başvurusundan kaçınabilir; ancak bu durumda ödenecek bedelin hesabında, patent alınmamasından kaynaklanan çalışan aleyhine muhtemel ekonomik kayıplar göz önünde tutulur. Bedelin hesabı için Çalışan Buluşu Bedeli Nasıl Hesaplanır? sayfası incelenebilir.

İlgili içerikler için bkz. Çalışan Buluşlarında Hak Sahipliği ve Bedel, Hizmet Buluşunda Yazılı Bildirim ve Tam Hak Talebi ve Patent Hukuku Rehberi.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 10.09.2024, E. 2023/4192, K. 2024/6218. ↩