Hizmet Buluşunu İşverene Bildirmezsem Ne Olur?

Question

Accepted Answer

Hizmet Buluşunu İşverene Bildirmezsem Ne Olur?

İlgili hizmet sayfası → Patent Avukatı: Patent başvurusu, hükümsüzlük ve tecavüz uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Bildirim yapılmazsa üç sonuç birlikte doğar. Buluş serbest buluşa dönüşmez, çünkü SMK m. 115'teki dört aylık süre hiç işlemeye başlamaz. Çalışan bedel isteme hakkını kullanamaz, çünkü bedel talebi usulüne uygun bildirime bağlıdır. Çalışan kendi adına patent almışsa bu tescil usulsüz sayılır; işveren tam hak talebiyle patentin kendi adına tescilini sağlayabilir. Çalışan ayrıca bu tescile dayanarak işverene karşı tecavüz veya haksız rekabet davası açamaz.

Bildirim Neden Yazılı Olmak Zorunda

SMK m. 114 uyarınca çalışan, bir hizmet buluşu yaptığında bunu yazılı olarak ve geciktirmeksizin işverene bildirmekle yükümlüdür. Bildirimde teknik problem, çözümü ve buluşun nasıl gerçekleştirildiği açıklanır; yararlanılan işletme deneyimleri, diğer çalışanların katkıları ve çalışanın kendi katkı payı da gösterilir.

Yazılılık, bir formalite değildir. Bildirimin ulaştığı tarih, işverenin dört aylık hak talebi süresinin başlangıcını sabitler. Bu tarih belirsizse hangi tarafın hangi süreyi kaçırdığı da belirlenemez. İşveren de aynı hüküm uyarınca bildirimin kendisine ulaştığı tarihi gecikmeksizin ve yazılı olarak çalışana bildirmek zorundadır.

İşverenin Buluştan Haberdar Olması Yeterli mi

Uygulamada en sık ileri sürülen savunma budur: İşveren buluşu zaten biliyordu, hatta kullanmaya başlamıştı; artık yazılı bildirim yokluğunu ileri sürmesi dürüstlük kuralına aykırıdır. Yargı bu görüşü benimsememektedir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 10.09.2024 tarihli kararında, hizmet buluşlarında bildirim yükümlülüğünün yazılı olarak yerine getirilmesi gerektiği, yazılı şekilde yapılmayan bildirimin çalışanın yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı ve usulüne uygun bildirim yapılmaksızın buluşun serbest buluş hâline geldiğinden söz edilemeyeceği belirlenmiştir.¹ Aynı kararda işverenin zımni kabulünün bulunmadığı, cevabi ihtarında tescilin usulsüzlüğünü savunduğu da tespit edilmiştir.

Bedel Hakkı Ne Olur

Bedel, hizmet buluşu üzerinde işverenin tam veya kısmi hak talebinde bulunmasıyla doğar. Hak talebi ise bildirimin ulaşmasına bağlıdır. Bildirim yoksa hak talebi de doğmaz; hak talebi doğmayınca bedel alacağı da doğmaz.

Aynı dosyada ilk derece mahkemesi, çalışanın kanunun aradığı anlamda yazılı bildirimde bulunmadığını, bu nedenle bedel isteme hakkını kullanabilmek için gerekli koşulu yerine getirmediğini tespit etmiştir. Sonuç, çalışan bakımından çift kayıptır: Hem buluş üzerindeki hak hem bedel alacağı.

Bildirim İhmal Edilmişse Ne Yapılabilir

Buluş henüz kimse adına tescil edilmemişse, gecikmiş de olsa yazılı bildirim yapılması yerinde olur. Bildirim yapıldığı andan itibaren dört aylık süre işlemeye başlar; işveren süresinde hak talep etmezse buluş serbest buluş niteliği kazanır ve çalışan SMK m. 119 hükümlerine tabi olmaksızın dilediği gibi tasarrufta bulunabilir.

Çalışan kendi adına tescil yaptırmışsa durum daha zordur. Bu hâlde işverenin gasp iddiasına karşı asıl savunma, buluşun hizmet buluşu değil serbest buluş olduğunun ortaya konmasıdır. Bunun için buluşun iş ilişkisinden bağımsız biçimde, işletme imkânları kullanılmadan geliştirildiğinin tarih damgalı belgelerle gösterilmesi gerekir. Nitelendirme ölçütleri için İşyerinde Yaptığım Buluş Kime Ait? sayfasına bakılabilir.

Serbest buluşta durum farklıdır: Orada bildirim yapılmaması tescil sonucu doğurmaz, yaptırım tazminat düzleminde kalır.

İlgili içerikler için bkz. Çalışan Buluşlarında Hak Sahipliği ve Bedel, Hizmet Buluşunda Yazılı Bildirim ve Tam Hak Talebi ve Patent Hukuku Rehberi.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 10.09.2024, E. 2023/4192, K. 2024/6218. ↩