Aracı Hizmet Sağlayıcı ile Yer Sağlayıcı Arasındaki Fark Nedir?

Aracı Hizmet Sağlayıcı ile Yer Sağlayıcı Arasındaki Fark Nedir?

İlgili hizmet sayfası → Fikri Mülkiyet Avukatı: Marka, telif, haksız rekabet ve dijital hukuk uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: İki kavram farklı kanunlardan gelir ve farklı sonuçlar doğurur. Aracı hizmet sağlayıcı, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan kişidir. Yer sağlayıcı ise 5651 sayılı Kanun kapsamında hizmet ve içerikleri barındıran sistemi sağlayan veya işleten kişidir¹.

Ayrım teknik bir ayrıntı değildir. Muhatabın hangi sıfatla nitelendirildiği, hangi bildirim usulünün işletileceğini, hangi süreye tabi olunacağını ve yaptırımın idari para cezası mı yoksa erişim engeli mi olacağını belirler.

---

1. İki Ayrı Kanun, İki Ayrı Amaç

5651 sayılı Kanun, internet ortamındaki yayınları ve bu yayınlar yoluyla işlenen suçları düzenler. Odağı içeriktir: kişilik hakkı ihlali, özel hayatın gizliliği, katalog suçlar. Kanun burada içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı ve toplu kullanım sağlayıcı biçiminde dörtlü bir özne tanımı yapar.

6563 sayılı ETK ise ticari faaliyeti düzenler. Odağı işlemdir: sipariş, sözleşme, ticari iletişim, satıcı ile alıcı arasındaki ilişki. Kanun elektronik ticaret hizmet sağlayıcı ile elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı ayrımını kurar.

Bir pazaryeri her iki tanıma da girebilir. Ürün listelerini barındırdığı ölçüde yer sağlayıcıdır; satıcı ile alıcıyı buluşturan ticari ortamı kurduğu ölçüde aracı hizmet sağlayıcıdır. Uygulamadaki karışıklığın kaynağı budur.

---

2. Bildirim Usulü Nerede Ayrışır

5651 sayılı Kanun md. 8/A ve md. 9 kapsamında kişilik hakkı ihlaline dayanan talepte muhatap önce içerik sağlayıcıya, ulaşılamıyorsa yer sağlayıcıya başvurur. Talep karşılanmazsa sulh ceza hakimliğinden içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi istenir. Karar yirmi dört saat içinde verilir ve yaptırım yargısal niteliktedir.

ETK md. 9/3 ise fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlalinde doğrudan aracı hizmet sağlayıcıya işletilen bir usul kurar. Hak sahibi bilgi ve belgeye dayanan şikayetini iletir; aracı hizmet sağlayıcı ürünü yayımdan kaldırır, durumu satıcıya ve hak sahibine bildirir. Satıcı ürünün taklit olmadığını belgelerse ürün yeniden yayımlanabilir. Yaptırım idari niteliktedir ve Ticaret Bakanlığı eliyle uygulanır.

Önemli: Marka veya telif ihlaline dayanan bir pazaryeri şikayetinde 5651 sayılı Kanun yolunu tercih etmek çoğu zaman gereksiz yol uzatır. ETK md. 9/3 usulü hem daha hızlıdır hem de karşı bildirim mekanizması sayesinde platformun harekete geçmeme gerekçesini ortadan kaldırır. İki yol birbirinin alternatifidir, birbirinin ön şartı değildir.

---

3. Sorumluluğun Sınırı Bakımından Fark

İki rejim de genel izleme yükümlülüğünü reddeder. Yer sağlayıcı barındırdığı içeriği kontrol etmek ve hukuka aykırılık araştırmak zorunda değildir; aracı hizmet sağlayıcı da satıcının sunduğu içerikten kural olarak sorumlu tutulmaz.

Fark, sorumluluğun doğduğu andan sonra ortaya çıkar. Yer sağlayıcı bakımından beklenen edim teknik olarak mümkün olduğu ölçüde içeriği yayından çıkarmaktır. Aracı hizmet sağlayıcı bakımından ise ETK yükümlülük listesi çok daha geniştir: satıcının tanıtıcı bilgilerini doğrulama, kayıt tutma, aykırılığı kamu kurumuna bildirme ve tekrarlayan ihlalde satıcının faaliyetini kısıtlama.

Hak sahibi açısından pratik sonuç şudur: aracı hizmet sağlayıcı sıfatı kabul ettirildiğinde platformdan istenebilecek edim yelpazesi genişler. Bu nedenle dilekçede muhatabın sıfatı gelişigüzel yazılmaz, ETK tanımına göre gerekçelendirilir.

---

4. Hangi Sıfatın İleri Sürüleceği Nasıl Belirlenir

Nitelendirme, platformun kendi tanımına göre değil fiili konumuna göre yapılır. Üç ölçüt yol gösterir.

Ticari işlem üzerindeki rol. Sipariş, ödeme ve iade akışını platform yönetiyorsa aracı hizmet sağlayıcı sıfatı güçlenir. Yalnızca barındırma yapılıyorsa yer sağlayıcı tanımı öne çıkar.

Satıcı üzerindeki denetim. Satıcı sözleşmesi imzalatma, komisyon alma, mağaza kapatma yetkisi kullanma gibi unsurlar ETK rejimine işaret eder.

Sunumun aktifliği. Listeleri sıralayan, öne çıkaran, kendi tanıtımıyla pazarlayan platform pasif barındırıcı sayılmaz. Aktif rol arttıkça sorumluluktan bağışıklık alanı daralır ve platform doğrudan SMK md. 29 anlamında tecavüz failine yaklaşır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasında da sorumluluk, sıfatın adına göre değil ihlalden haberdar edilen aktörün önleme olanağı ve buna rağmen gösterdiği pasiflik üzerinden değerlendirilir.

---

Uygulamada

Dosyanın en sık kaybedildiği yer, tek bir şablon dilekçenin her platforma gönderilmesidir. Bir sosyal medya platformuna gönderilen kişilik hakkı odaklı 5651 metni, pazaryerinde marka ihlali için işlemez; ürün kaldırılmaz ve gecikme süresi hak sahibinin aleyhine işler.

İkinci nokta, iki yolun aynı anda işletilebilmesidir. Marka ihlali hem ETK md. 9/3 şikayetine hem de tecavüzün önlenmesi davasına konu olabilir. İhtiyati tedbir talebi de ayrıca gündeme gelir. Bunlar birbirini dışlamaz, ancak her birinde muhatabın sıfatı tutarlı biçimde nitelendirilmelidir.

Üçüncü nokta ispat kaydıdır. Platformun hangi sıfatla hareket ettiğini gösteren ekran görüntüleri, satıcı sözleşmesi metni, komisyon oranları ve mağaza yönetim ekranları dosyaya erken aşamada girmelidir. Bu belgeler sonradan platform tarafından değiştirilebilir; tarihli tespit bu nedenle önem taşır.

---

İlgili içerikler için bkz. E-Ticarette Aracı Hizmet Sağlayıcının Sorumluluğu, Aracı Hizmet Sağlayıcıya Fikri Mülkiyet İhlali Bildirimi Nasıl Yapılır, Pazaryeri Üzerinden Satılan Taklit Üründen Platform Sorumlu mu, Haksız Rekabet.

Dipnotlar

1. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun md. 2, md. 9, RG 05.11.2014/29166; 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun md. 2, md. 5, md. 8/A, md. 9, RG 23.05.2007/26530; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 29, RG 10.01.2017/29944. ↩