Tıbbi Malpraktiste İspat, Bilirkişi ve Adli Tıp

İlgili çalışma alanı → Sağlık Hukuku: Tıbbi malpraktis, hekim sorumluluğu, hizmet kusuru ve hasta hakları için çalışma alanı.

Tıbbi malpraktiste davanın kaderini çoğu kez hukuki argüman değil, ispat belirler. Kusurun, zararın ve ikisi arasındaki nedensellik bağının kanıtlanamaması, haklı bir talebi bile sonuçsuz bırakır. Bu nedenle malpraktis uyuşmazlığında asıl mücadele delil zemininde verilir; kimin neyi ispatla yükümlü olduğu baştan doğru kurulmazsa süreç en başından zayıf başlar.

İspat Yükü Kimdedir

Kural, bir hakkın varlığını iddia edenin onu ispatla yükümlü olmasıdır. 4721 sayılı Kanun md. 6 bu ilkeyi koyar: zarar gördüğünü ileri süren hasta, hekimin kusurunu, uğradığı zararı ve kusur ile zarar arasındaki nedensellik bağını kanıtlamak durumundadır. Hekimin sorumluluğunun hukuki dayanağı ister sözleşme ister haksız fiil olsun, bu üçlü çekirdek değişmez; haksız fiil sorumluluğunun genel çerçevesi 6098 sayılı Kanun md. 49 ile kurulur.

Bu genel kuralın önemli bir istisnası vardır. Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğini ve geçerli bir onam alındığını ispat hastaya değil, hekim ve sağlık kuruluşuna düşer. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında aydınlatmanın ispatı hekimdedir; bu yön, davaların önemli bir bölümünde belirleyici olur.

Önemli: İspat yükünün hastada olması, hastanın tek başına tüm süreci yürüteceği anlamına gelmez. Tıbbi kayıtlar hekim ve hastanenin elindedir; bu kayıtların eksik tutulması ya da sonradan tamamlanmaya çalışılması, mahkemece hekim aleyhine değerlendirilebilecek bir olgudur.

Hangi Belgeler Esas Alınır

Malpraktis incelemesinin omurgasını tıbbi kayıtlar oluşturur. Hasta dosyası, tetkik ve görüntüleme sonuçları, ameliyat ve anestezi notları, hemşire gözlem formları, epikriz ve aydınlatılmış onam formu ilk istenecek belgelerdir. Bu kayıtların olay anında ve gerçeğe uygun tutulmuş olması, sonradan üretilmiş izlenimi vermemesi aranır.

Kayıtların erken güvence altına alınması pratikte kritik bir adımdır. Dava açılmadan önce delil tespiti yoluyla dosyanın kayıt altına alınması, sonradan yaşanabilecek kayıp ve değişiklik tartışmalarının önüne geçer. Toplanacak delillerin bütünü için tıbbi malpraktiste hangi deliller toplanır içeriği somut bir çerçeve sunar.

Adli Tıp Kurumu ve Bilirkişi Raporu

Tıbbi kusurun teknik değerlendirmesi bilirkişi eliyle yapılır. Mahkemeler bu değerlendirme için Adli Tıp Kurumu ihtisas kurullarına, üniversite hastanelerine ya da ilgili branştan uzman bilirkişilere başvurur. Rapor; müdahalenin tıp kurallarına uygunluğunu, varsa kusurun derecesini ve kusurun sonuca etkisini tartışır.

Tek bir rapor her zaman belirleyici olmaz. Yetersiz, çelişkili ya da soyut kalan rapora karşı itiraz edilebilir; gerektiğinde farklı bir kuruldan ya da üniversiteden yeni rapor istenir. Kamu hastanelerine ilişkin uyuşmazlıklarda hizmetin işleyişindeki nesnel bozukluğu ölçü alan Danıştay 10. Dairesi'nin 16.12.2025 tarihli, 2022/3449 E., 2025/6187 K. sayılı kararı, bilirkişi değerlendirmesinin hizmet kusuru ekseninde kurulması gerektiğini gösterir.

Aydınlatma ve Onamın İspatı

Tıbbi kusur bulunmasa bile, geçerli bir aydınlatılmış onamın alınmamış olması başlı başına sorumluluk doğurabilir. Bu nedenle aydınlatma sürecinin müdahaleye özgü, tarihli ve içeriği belgelenmiş biçimde kayda geçirilmesi gerekir. Matbu bir formun imzalatılmış olması, hastanın gerçekten aydınlatıldığını tek başına kanıtlamaz.

Onamın hukuki çerçevesi için aydınlatılmış onam nedir içeriği ve hekimin borcunun kapsamı için hekimin özen yükümlülüğü ve aydınlatılmış onam yazısı ayrıntı verir.

Uygulamada

İspat stratejisi dava açılmadan önce kurulur. İlk iş, tüm tıbbi kayıtların eksiksiz temini ve bağımsız bir uzman değerlendirmesiyle dosyanın gerçekçi biçimde tartılmasıdır. Zayıf bir dosyayla açılan dava, uzun bir yargılama sonunda ispat yetersizliğiyle reddedilerek zaman ve hak kaybına yol açar.

Kayıtlar tamamsa, aydınlatmanın ispatının hekimde olduğu unutulmamalı ve bu eksiklik dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmelidir. Özel ve kamu hastaneleri arasındaki usul farkı için tıbbi malpraktis: özel hastane ve devlet hastanesi farkı, ceza yolunun sağladığı delil imkânı için tıbbi hatada ceza sorumluluğu ve şikâyet yolu yazıları yol gösterir¹.

İlgili içerikler için bkz. Tıbbi Malpraktiste Hangi Deliller Toplanır?, Tıbbi Hatada Ceza Sorumluluğu ve Şikâyet Yolu ve Sağlık Hukuku.

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, RG 08.12.2001/24607. ↩

Tıbbi Malpraktiste İspat, Bilirkişi ve Adli Tıp