Tıbbi Malpraktiste Sorumluluğun Çerçevesi: Özen, Kusur Karinesi ve İlliyet

Tıbbi Malpraktiste Sorumluluğun Çerçevesi: Özen, Kusur Karinesi ve İlliyet

Tıbbi sorumluluk davalarında dört soru sürekli tartışılır: taraflar arasındaki ilişki nedir, kusuru kim ispatlar, komplikasyon ile malpraktis nerede ayrışır ve illiyet bağı nasıl kurulur? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.11.2024 tarihli kararında bu dört soruyu tek bir çerçevede birleştirir.

Karar Kimliği

• Mahkeme: Yargıtay
• Daire: Hukuk Genel Kurulu
• Esas No: 2024/144
• Karar No: 2024/565
• Tarih: 20.11.2024
• Sonuç: Direnme kararının değiştirilmiş ve genişletilmiş gerekçeyle bozulması

Uyuşmazlık

Bir bebeğin doğumdan itibaren yaklaşık iki buçuk yıl takibini yapan çocuk doktoru, gelişimsel gerilikleri fark etmemiş; doğum yapılan özel hastanede yeni doğan tarama testi (topuk kanı) alınmamıştır. Fenilketonüri tanısı ancak dört yaşında konulmuş, erken diyetle önlenebilecek zeka geriliği kalıcı hale gelmiştir. Aile, hekim ve hastaneye karşı maddi ve manevi tazminat davası açmıştır.

Genel Kurul önündeki mesele, kusurun benimsenmesiyle verilen kabul kararının, sorumluluğun çerçevesi ve eksik inceleme yönünden yeniden değerlendirilmesinin gerekip gerekmediğidir.

Dairenin Kurduğu Çerçeve

Karar önce hukuki ilişkiyi ayırır. Hasta ile hekim arasındaki ilişki, teşhis ve tedaviyi konu aldığı ölçüde vekâlettir. Hasta ile özel hastane arasındaki ilişki ise hastaneye kabul sözleşmesidir; bu sözleşme tıbbi edimlerin yanında hastanenin organizasyon yükümlülüğünü de kapsar. Hastane, uzmanı olmayan bir kişiye görev verilmesi gibi hallerde bağımsız organizasyon kusurundan sorumlu olur.

Kusur bakımından ispat yükü terstir. Sözleşmeden doğan sorumlulukta borçlu, kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispatlamadıkça zararı gidermekle yükümlüdür. Buna karşılık sözleşmenin ihlali, zarar ve uygun illiyet bağının ispatı davacıya düşer. Karar bu dengeyi açıkça kurar.

Yasal Dayanak

Karar, olay tarihindeki 818 sayılı Kanun m. 386-390 çerçevesinde vekilin özen borcunu ve m. 96 uyarınca kusur karinesini uygular; bugünkü karşılıkları TBK m. 502-506 ve TBK m. 112'dir. Hekimin özen borcu, benzer alanda iş gören basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış ölçüsüne bağlanır; meslek alanı içindeki bütün kusurlar, hafif de olsa sorumluluğun unsurudur.

Malpraktis ve Komplikasyon

Karar, iki kavramı net ayırır. Komplikasyon, her şey doğru yapılmasına rağmen ortaya çıkan ve iyi yönetildiğinde sorumluluk doğurmayan istenmeyen sonuçtur. Malpraktis ise bilgisizlik, deneyimsizlik ya da ilgisizlik nedeniyle hastanın zarar görmesidir. Bu ayrım, savunmanın "komplikasyon" iddiasını değerlendirmenin ölçüsünü verir.

Uygulamada Stratejik Not

Kararın uygulamacıya verdiği en önemli mesaj, illiyet ve bilirkişi meselesidir. Genel Kurul, illiyet bağını sonucun gerçekleşme ihtimalini objektif olarak artıran şartla sonuç arasındaki bağ olarak tanımlar ve yetersiz, denetime elverişsiz Adli Tıp raporlarıyla yetinilmemesini; üniversitelerden seçilecek uzman heyetten, taraf itirazlarını karşılayan gerekçeli rapor alınmasını arar. Tanı gecikmesi dosyalarında dava, bu heyete sorulacak soruların doğru kurgulanmasıyla kazanılır.

Sonuç

Karar, tıbbi malpraktisin çatı kararıdır. Vekâlet ve hastaneye kabul sözleşmesini, kusur karinesini, malpraktis-komplikasyon ayrımını ve uygun illiyet bağını tek metinde birleştirir. Hasta lehine kusur karinesi güçlü bir başlangıç sağlar; ancak zarar ve illiyet ispatı ile doğru bilirkişi heyeti, sonucu belirleyen unsurlar olmaya devam eder.

İlgili içerikler için bkz. Tıbbi Malpraktis Davası Rehberi, Teşhis Gecikmesinde Kaybedilen Tedavi İmkânı ve İlliyet Bağı, Estetik Cerrahide Aydınlatılmış Onam ve İspat Yükü.

→ Sağlık Hukuku