Kullanımla Ayırt Edicilik Kazanma: HGK'nın Şekil Unsuru ve SMK md. 5/2 Yorumu

Bir marka başvurusu reddedildiğinde başvuru sahibinin ilk refleksi şekil unsuruna sığınmaktır: "Logom var, renkli tasarımım var — bu yetmez mi?" TÜRKPATENT'in md. 5/1-b, 5/1-c ve 5/1-d kapsamında verdiği ret kararlarının önemli kısmı tam bu cepheye sıkışır. Hukuk Genel Kurulu'nun 24.09.2025 tarihli kararı, şekil unsurunun bir başvuruya ne ölçüde ayırt edicilik kazandıracağını ve SMK md. 5/2 kullanıma dayalı ayırt edicilik savunmasının nasıl işleyeceğini HGK düzeyinde netleştirdi.

Karar Künyesi

Alan	Değer
Mahkeme / Daire	Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Esas No	2024/365
Karar No	2025/564
Karar Tarihi	24.09.2025
İlk Derece	Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (davayı kabul)
BAM	İstinafta bozuldu, daire bozdu, BAM direndi, HGK direnmeyi inceledi

Kararın Özü (Holding)

Soyut/somut ayrımı zorunludur. Ayırt edicilik, işaretin doğası ve belirli mal/hizmetler bazında ayrı ayrı değerlendirilir.
Şekil unsuru bağımsız ayırt edicilik bileşenidir. Karma markalarda tanımlayıcı ibareyi dengeleyerek bütünsel izlenimi ayırt edici hale getirebilir.
md. 5/1-c tanımlayıcılığı mal/hizmet bazlı incelenir. Bir ibare bir sınıfta tanımlayıcı olsa bile başka sınıfta olmayabilir — kısmi kabul mümkündür.
md. 5/2 işler bir mekanizmadır. Kullanımla kazanılan ayırt edicilik, md. 5/1-b, 5/1-c ve 5/1-d'ye dayalı ret kararlarını bertaraf eder.
Kullanım kanıtı somut, ölçülebilir ve başvuru öncesi olmalıdır. "Yıllardır kullanıyoruz" iddiası değil, dönemsel veri gerekir.

Olay

Tanınmış "M" markalı şirket, turuncu "M" logosu ve ek bir ibareden oluşan karma bir marka başvurusunda bulundu. TÜRKPATENT başvuruyu üç ayrı mutlak ret nedeniyle reddetti: md. 5/1-b (ayırt edici nitelik eksikliği), md. 5/1-c (tanımlayıcılık) ve md. 5/1-d (ticaret alanında herkes tarafından kullanılma). Başvuru sahibi YİDK itirazının da reddedilmesi üzerine Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nde YİDK iptali davası açtı.

Hukuki Sorun

Turuncu logo gibi bir şekil unsuru, karma marka başvurusuna ibareyle birlikte değerlendirildiğinde ayırt edicilik kazandırır mı; SMK md. 5/2 kullanımla kazanılan ayırt edicilik savunması md. 5/1-b, 5/1-c ve 5/1-d ret nedenlerini hangi ölçütlerle aşar?

Mahkeme Süreci

İlk Derece Mahkemesi davayı kabul etti; turuncu M logosunun başvuruya bütünsel izlenim düzeyinde ayırt edicilik kazandırdığını tespit ederek YİDK kararını iptal etti. BAM kararı bozdu — şekil unsuruna sınırlı ağırlık verdi ve tanımlayıcılığın baskın olduğunu belirledi. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi BAM'ı bozdu ve İlk Derece'nin yönünü benimsedi. BAM direnince dosya Hukuk Genel Kurulu'na geldi. HGK, dairenin bozma kararı doğrultusunda karar vererek şekil unsurunun ayırt edicilik katkısını teyit etti.

Yargıtay'ın Gerekçesi

HGK üç çivi çaktı.

Birinci çivi — soyut ve somut ayrımı. Ayırt edicilik iki düzlemde incelenir. Soyut ayırt edicilik, işaretin doğası gereği mal/hizmetten bağımsız taşıdığı kapasitedir. Somut ayırt edicilik ise belirli mal ve hizmetler özelinde hesaplanır. BAM bu ayrımı yapmadan şekil unsurunun katkısını reddetmişti. HGK iki düzeyin ayrı ayrı incelenmesini istedi.

İkinci çivi — şekil unsurunun ayırt edicilik fonksiyonu. Karma markalarda şekil unsuru dekoratif değildir. Karakteristik bir şekil, ibaredeki tanımlayıcı içeriği dengeleyerek bütünsel izlenimi ayırt edici hale getirebilir. Turuncu "M" gibi güçlü bir şekil unsuru, ibarenin tanımlayıcılığından bağımsız marka kimliği yaratır. BAM'ın "şekil unsuru tek başına ayırt edicilik sağlamaz" formülü karma marka pratiğini daraltır ve HGK tarafından reddedildi.

Üçüncü çivi — md. 5/2 işlerliği. SMK md. 5/2, "bir marka başvuru tarihinden önce kullanılmış ve başvuruya konu mal veya hizmetler bakımından bu kullanım sonucu ayırt edici nitelik kazanmışsa (b), (c) ve (d) bentlerine göre reddedilemez" der. HGK bu hükmü işler bir savunma mekanizması olarak teyit etti. Mekanizmayı işler kılan şey kullanımın kendisi değil, kullanımın somut ve ölçülebilir biçimde belgelenmesidir. Satış verisi, reklam harcaması, pazar payı raporu, tüketici anketi, medya kapsamı — bunlar md. 5/2 dosyasının omurgasını oluşturur.

📌 Hukuk Genel Kurulu, 24.09.2025, E. 2024/365, K. 2025/564

Neden önemli: HGK, ayırt edicilik incelemesinde "soyut ve somut" ayrımının zorunlu olduğunu, şekil unsurunun ibaredeki tanımlayıcılığı dengeleyerek bütünsel izlenimde ayırt edici sonuç doğurabileceğini ortaya koydu. md. 5/1-c tanımlayıcılığının mal ve hizmet bazında incelenmesi gerektiğini HGK düzeyinde teyit eden bu karar, karma marka başvurularında şekil unsurunun rolünü güçlendirdi ve md. 5/2 kullanımla kazanılan ayırt edicilik mekanizmasının işlerliğini onayladı.

Hukuki İlke

Başvuru tarihinden önceki dönem için somut ve ölçülebilir kullanım kanıtı sunulursa (satış verisi, reklam harcaması, pazar payı, anket, medya kapsamı), md. 5/2 savunması md. 5/1-b, 5/1-c ve 5/1-d'ye dayalı ret kararlarını bertaraf eder.

Uygulama (Strateji)

YİDK itiraz veya iptal dava dilekçesinde "md. 5/2 Kullanımla Kazanılan Ayırt Edicilik" ayrı bir H3 başlığı olarak açılır. Kullanım kanıtları bu başlık altında toplanır.
Kullanım kanıtı dosyası altı klasörden oluşur: (1) başvuru tarihinden önceki 5 yıllık dönemsel satış verisi (Excel), (2) faturalı reklam harcama raporu (yıl bazında), (3) bağımsız pazar araştırma raporu, (4) tüketici bilinirlik anketi, (5) medya kapsamı (kupür arşivi, haber linkleri), (6) ödül ve sertifikalar.
Kanıtlar YİDK itirazı aşamasında sunulur. Dava aşamasında eklenen veri "sonradan kurgulanan" sayılır, HGK standardını karşılamaz.
Karma marka tasarımında şekil unsuru bağımsız ayırt edicilik bileşeni olarak tasarlanır. Renk, form ve kompozisyon tercihleri tescil başvurusundan önce stratejik karar olarak belirlenir.
md. 5/1-c ret kararına karşı kısmi kabul talep edilir. Dilekçede ibarenin hangi sınıflar için tanımlayıcı olmadığı madde madde gösterilirse, en azından o sınıflar için tescil kazanılır.
İtiraz edenler şekil unsurunun ayırt edicilik sağlamadığını ispat yüküyle karşı karşıyadır. Salt ibareye odaklanan itiraz stratejisi HGK kararından sonra yetersizdir.

Uygulama notu: md. 5/2 argümanı dilekçede zikredilmekle yetmez. Başvuru tarihinden önceki döneme ait satış verisi, reklam harcaması, pazar payı raporu ve tüketici anketi YİDK itirazı aşamasında dosyaya sunulur. Kanıtın geç eklenmesi HGK standardını karşılamaz.

Karşı Senaryo

Risk 1 — kanıtı geç toplamak. "md. 5/2'ye dayanacağız, kanıtları sonra toplarız" tutumu HGK standardını karşılamaz. Dava aşamasında toplanan veriler "sonradan kurgulanan" sayılır. Sonuç: red kararı onanır, marka tescil edilmez.

Risk 2 — subjektif tanınmışlık iddiası. "Biz bu markayı yıllardır kullanıyoruz, bilinir" iddiası ölçülebilir veri sunmaz. Sonuç: md. 5/2 savunması çöker, mutlak ret kesinleşir.

Risk 3 — şekil unsurunu dekor olarak konumlandırmak. Şekil unsuru "renkli bir harf" olarak savunulursa, karma marka ayırt edicilik argümanı kaybolur. Sonuç: BAM bozma, Yargıtay onama — başvuru reddedilir.

Kararın Sınırı

Bu ilke şu durumlarda uygulanmaz:

Şekil unsuru zayıf, jenerik veya yaygın kullanılıyorsa. Basit geometrik formlar, yaygın renkler ve standart çerçeveler aynı korumadan yararlanmaz.
Kullanım kanıtı başvuru tarihinden sonrasına aittir. md. 5/2 yalnızca başvuru tarihine kadar olan dönem için çalışır.
Ret md. 5/1-b/c/d dışındaki bir bende dayanıyorsa. md. 5/1-ı (kamu düzenine aykırılık) ve md. 5/1-f (yanıltıcı işaret) md. 5/2 savunmasıyla aşılamaz.
Kullanım düşük düzeyde kaldıysa. Düşük ciro, sınırlı coğrafi yayılım ve seyrek kullanım "ciddi kullanım" eşiğini karşılamaz.

Sonuç

Ayırt edicilik incelemesi yalnızca ibareye odaklanamaz; şekil unsurunun bütünsel izlenime katkısı gözetilir. md. 5/2 savunması dilekçede zikredildiği an işlemez — başvuru öncesi toplanmış somut ve ölçülebilir kullanım kanıtı dosyaya girer, yoksa ret kesinleşir.

→ Ayırt Edicilik Nedir? · Mutlak Ret Nedenleri · Mutlak Ret Nasıl Aşılır?

→ Marka Hukuku Rehberi · Marka Hukuku