Marka Devri ve Devir Sözleşmesi

Marka Devri Neden Kritik Bir İşlem?

Bir marka hakkını devretmek, ticari değer taşıyan gayrimaddi bir varlığı bir kişiden diğerine geçirmek anlamına gelir. Devir işleminde usul hatası yapılırsa, marka sicilde hâlâ eski sahibi adına görünür ve yeni sahibi üçüncü kişilere karşı hak ileri süremez. Marka devri, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (SMK) 148. maddesi çerçevesinde düzenlenir ve sicile kaydedilmedikçe iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Türkiye'de marka devir işlemleri, marka tescil sürecinden farklı bir prosedür izler. Tescilli bir markanın el değiştirmesi için belirli şekil şartları vardır ve bu şartlara uyulmaması ciddi hukuki sorunlar doğurur.

SMK md. 148: Devrin Hukuki Çerçevesi

SMK md. 148/1 uyarınca marka hakkı, tescil edildiği mal veya hizmetlerin tamamı ya da bir kısmı için devredilebilir. Bu düzenleme iki temel devir türü yaratır:

Tam devir: Markanın tescilli olduğu tüm mal ve hizmet sınıflarıyla birlikte devredilmesi
Kısmi devir: Markanın yalnızca belirli sınıflardaki tescili için devredilmesi

Kısmi devirde dikkat edilmesi gereken husus, aynı markanın aynı sınıflarda iki farklı kişi adına tescilli olamayacağıdır. Kısmi devir sonucunda devredilen sınıflar yeni marka sahibi adına, kalan sınıflar eski marka sahibi adına ayrı tescil numarasıyla devam eder.

SMK md. 148/2, markanın işletmeden bağımsız olarak devredilebileceğini açıkça düzenler. Marka ile işletmenin birlikte devri zorunluluğu yoktur. Ancak işletme devri yapıldığında, sözleşmede aksi belirtilmedikçe, markanın da devir kapsamında olduğu kabul edilir.

Devir Sözleşmesinin Unsurları

Geçerli bir marka devir sözleşmesi şu unsurları içermelidir:

Tarafların kimlik bilgileri: Devreden ve devralan gerçek/tüzel kişilerin tam kimlik bilgileri
Marka bilgileri: Tescil numarası, başvuru numarası, marka örneği ve tescilli olduğu sınıflar
Devir kapsamı: Tam devir mi yoksa kısmi devir mi olduğu; kısmi devirde hangi sınıfların devredildiği
Bedel: Devir bedeli veya bedelsiz devir olduğuna dair açık irade beyanı
Taahhütler: Devredenin markayı kullanmama, benzer marka tescil ettirmeme gibi taahhütleri
Sicil kaydı yükümlülüğü: Taraflardan hangisinin TÜRKPATENT'e başvuru yapacağı

Stratejik Not: Devir sözleşmesinde bedel belirlenmemesi, sözleşmenin geçersizliğine yol açmaz. Ancak vergisel boyutu nedeniyle bedelin açıkça yazılması pratik bir zorunluluktur. Özellikle grup içi devirlerde, emsal bedel üzerinden vergi doğabileceği göz önünde tutulmalıdır.

Noter Onayı ve Şekil Şartı

SMK md. 148/6, marka devir sözleşmesinin yazılı şekilde yapılmasını zorunlu kılar. Devir sözleşmesinin TÜRKPATENT nezdinde sicile kaydedilebilmesi için noter onayı gerekir.

Noter onayı, iki şekilde yapılabilir:

İmza onayı (tasdik): Tarafların imzalarının noter huzurunda atılması veya imzanın noterce onaylanması
Düzenleme şeklinde: Sözleşmenin bizzat noter tarafından düzenlenmesi

Pratikte imza onayı yeterlidir ve daha sık tercih edilir. Yurtdışından yapılan devirlerde, yabancı ülkedeki noter veya yetkili makam tarafından onaylanmış ve apostil şerhi taşıyan sözleşme kabul edilir.

TÜRKPATENT'e Devir Tescili Başvurusu

Devir sözleşmesi imzalandıktan sonra, marka devrinin TÜRKPATENT siciline kaydedilmesi gerekir. Sicile kayıt yapılmadan devir, taraflar arasında geçerli olsa da üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Başvuru için gereken belgeler:

Devir tescil talep formu
Noter onaylı devir sözleşmesi veya devir senedi
Devir tescil ücreti ödeme dekontu
Devralan vekilse vekaletname

TÜRKPATENT, başvuruyu şekli yönden inceler. Devir işleminin hukuki geçerliliğini esastan değerlendirmez. Eksik belge varsa tamamlama süresi verilir; belgeler tamam ise devir sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır.

İşletme Devri ile Markanın Hükmen Geçişi

İşletme devri yapıldığında, devir sözleşmesinde marka hakkından ayrıca söz edilmese bile, markanın da devir kapsamında olup olmadığı tartışma konusu olur. Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 11/3. maddesi, aksi öngörülmedikçe devir sözleşmesinin fikri mülkiyet haklarını da kapsadığını düzenler.

📌 Yargıtay 11. HD, 13.10.2025, E. 2025/1006, K. 2025/6210

İşyeri devir protokolünde marka hakkına ilişkin ayrı bir düzenleme yapılmamış olmasına karşın, adi ortaklığın aktif ve pasifiyle devredilmesiyle birlikte tescilli markanın da devir kapsamında olduğu kabul edilmiştir. Yargıtay, işletme devri ile marka üzerindeki kullanım hakkının sona erdiğini, devir tarihinden sonraki kullanımların iyi niyetli sayılamayacağını vurgulamıştır.

Neden önemli: Bu karar, işletme devir protokollerinde marka hakkının açıkça düzenlenmemiş olması halinde bile markanın hükmen geçeceğini teyit eder. Ancak sicilde devir kaydı yaptırılmamışsa, devralan tarafın üçüncü kişilere karşı hak ileri sürmesi güçleşir. İşletme devirlerinde marka hakkının ayrıca ve açıkça düzenlenmesi, sicil kaydının derhal yapılması pratik zorunluluktur.

Devir İşleminde Sık Yapılan Hatalar

Marka devir sürecinde karşılaşılan temel hatalar:

Sicile kayıt yaptırmamak: Devir sözleşmesi imzalanır ama TÜRKPATENT'e başvuru yapılmaz. Bu durumda üçüncü kişilere karşı devir ileri sürülemez.
Kısmi devir kapsamını belirsiz bırakmak: Hangi sınıfların devredildiğinin açıkça belirtilmemesi uyuşmazlık yaratır.
Devir yasaklarını göz ardı etmek: SMK md. 148/3 uyarınca, kısmi devirde markanın halk nezdinde yanıltıcı olması halinde TÜRKPATENT devri reddedebilir.
Garanti ve ortak marka devrinde onay almamak: Garanti markası ve ortak markada devir, teknik şartname değişikliğini de gerektirebilir.

Yabancı Unsurlu Devirler

Yurtdışından Türkiye'ye veya Türkiye'den yurtdışına marka devri yapıldığında ek prosedürler devreye girer:

Yabancı tarafın imzaladığı belgeler apostil veya konsolosluk onayı taşımalıdır
Belgelerin yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi gerekir
Yabancı devralan, TÜRKPATENT nezdinde Türkiye'de bir vekil (marka vekili) atamalıdır

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

Marka devri sadece hukuki değil, ticari ve vergisel boyutları da olan bir işlemdir:

Vergisel boyut: Marka devri, Katma Değer Vergisi'ne tabi olabilir. Bedelsiz devirlerde emsal bedel üzerinden vergi hesaplanır.
Rekabet hukuku boyutu: Markanın belirli bir pazarda önemli paya sahip olması halinde, devir işlemi Rekabet Kurulu bildirimine tabi olabilir.
Sözleşmesel sınırlamalar: Marka üzerinde lisans sözleşmesi varsa, devir lisans alanın haklarını etkileyebilir. SMK md. 148/5, devirden sonra lisans sözleşmesinin devam edeceğini düzenler.

Devir sonrasında markanın yenileme sürelerinin takibi devralan tarafa geçer. Devir tescil tarihi ile yenileme tarihi arasında kısa süre varsa, yenileme işlemi geciktirilmemelidir.

Sonuç

Marka devri, noter onaylı sözleşme ile başlayan ve TÜRKPATENT siciline tescille tamamlanan iki aşamalı bir işlemdir. Sicile kayıt yapılmadıkça, devir üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmez.

İşletme devri, ortaklık çözülmesi, şirket birleşmeleri gibi ticari işlemlerde marka hakkının ayrıca ve açıkça düzenlenmesi kritik öneme sahiptir. Sessiz kalma yoluyla hak kaybı riski de gözetildiğinde, devir sonrası sicil kaydı ve marka portföyü güncellemesi gecikmeden yapılmalıdır.

Marka devir işlemlerinin marka hukuku alanındaki diğer süreçlerle (lisans, rehin, haciz) birlikte değerlendirilmesi gerekir. Marka hukukunun genel çerçevesi için Marka Hukuku: Tescilden Korumaya rehberine bakılabilir.