Patent Tecavüzü Rehberi

Patent tecavüz davası, patent veya faydalı model belgesi sahibinin koruma alanına izinsiz biçimde giren üçüncü kişilere karşı açtığı temel hak davasıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 149 ve devamı, tecavüz hâllerini, açılabilecek davaları, tazminat türlerini ve usulü düzenler.¹

Bu rehber, patent ihlâlinin nasıl tespit edileceği, hangi davaların açılabileceği, ihtiyati tedbir araçlarının nasıl kullanılacağı ve tazminat hesaplamasının nasıl yapıldığına ilişkin uygulama çerçevesini özetler.

Patent Tecavüzünün Hâlleri

SMK m. 141 uyarınca aşağıdaki fiiller tecavüz teşkil eder:

a) Patent sahibinin izni olmaksızın buluşa konu ürünü üretmek, satışa sunmak, kullanmak, ithalat ve ihracatını yapmak ya da kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle elinde bulundurmak.

b) Patentle korunan bir usulü kullanmak ya da bu usule konu olan ürünü doğrudan elde etmek.

c) Patent konusunu uygulayan ürünü ithal etmek.

ç) Patent sahibinden izinsiz hakka konu olan haklarda lisansa konu vermek.

d) Patent sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisansla ya da zorunlu lisansla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya üçüncü kişilere devretmek.

Tecavüz iddiası için fiilin tahsisi şart değildir; fiilin gerçekleşmiş olması yeterlidir. Kasıt veya kusur, yalnızca tazminat aşamasında dikkate alınır.

İstem Yorumu — Tecavüz Değerlendirmesi

Patent koruması, istemlerle (claims) çizilir. Tecavüz incelemesinde mahkeme şu adımları izler:

1. İstem Yorumlama. Tarifname ve resimlerin ışığında istem unsurlarının teknik anlamı tespit edilir.

2. Tek Tek Karşılaştırma. Tecavüz iddiası taşıyan ürün veya yöntem, her bir istem unsuru bakımından karşılaştırılır.

3. Doğrudan Tecavüz Testi. Tüm istem unsurları tecavüz oluşturulan ürün ya da yöntemde aynen veya eşdeğer olarak mevcutsa, tecavüz vardır.

4. Eşdeğerler Doktrini. İstem unsurları aynen bulunmasa dahi, teknik fonksiyon, çalışma biçimi ve sonuç bakımından eşdeğer olan unsurlar tecavüz teşkil eder.

İstem yapısının önemi burada ortaya çıkar: kötü yazılmış istemler kolay aşılır, fazla geniş yazılmış istemler hükümsüz hâle gelir.

Açılabilecek Davalar

SMK m. 149 uyarınca patent sahibi şu davaları açabilir:

1. Tespit Davası. Tecavüzün var olup olmadığının mahkemece tespiti.

2. Men ve Önleme Davası. Devam etmekte olan ve gerçekleşmesi muhtemel olan tecavüzün durdurulması ve önlenmesi.

3. Tecavüzün Giderilmesi Davası. Tecavüzün maddi sonuçlarının ortadan kaldırılması (üretimin durdurulması, ürünlerin imhası).

4. Maddi Tazminat. Uğranılan zarar veya elde edilemeyen kazanç.

5. Manevi Tazminat. Hak sahibinin ticari itibarı zarar görmüşse.

6. El Koyma ve İmha. Tecavüz oluşturan ürün, makine ve kalıpların imhası.

7. İlan. Mahkeme kararının kamuoyuna duyurulması.

İhtiyati Tedbir

Patent davalarında en kritik usul aracı, HMK m. 389 ve SMK m. 159 kapsamında talep edilen ihtiyati tedbirdir. Tedbir kararı ile şunlar elde edilebilir:

Tecavüz oluşturan ürünün üretiminin durdurulması
Pazardaki satışın engellenmesi
İthalat / ihracatın gümrükte durdurulması
Üretim makinesi ve kalıplarına el konulması
İnternet ortamındaki tanıtım ve satışın kaldırılması

İhtiyati tedbir, dava ile birlikte veya dava açılmadan önce talep edilebilir. Talep eden, teminat yatırır. Tedbir kararının verilebilmesi için, davacının haklılığını yaklaşık olarak ispat etmesi yeterlidir; tam ispat aranmaz.

Tazminat Hesaplama

SMK m. 151 uyarınca davacı, tazminat hesaplamasında üç yöntemden birini seçer:

a) Davacının Uğradığı Zarar. Patent sahibinin gerçekten yaşadığı maddi kayıp.

b) Davalının Elde Ettiği Kazanç. Tecavüz neticesinde ihlâl edenin elde ettiği net kâr.

c) Makul Lisans Bedeli. Patent sahibi, izin verseydi hangi lisans ücretini talep edecekse, o bedel.

Seçim, davacının elindeki kanıtlara göre yapılır. Pratikte en sık kullanılan yöntem, davalının kazancı veya makul lisans bedelidir; çünkü davacının kayıp hesabı çoğu zaman güçtür.

Tazminat hesaplaması, bilirkişi raporu ile yapılır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, son kararlarında özellikle istem yapısının doğru yorumlanması ve tecavüz oluşturan unsurların açıkça gösterilmesini esas almaktadır.

Gümrük Tedbirleri

SMK m. 162 ve gümrük mevzuatı uyarınca, tecavüz ürünlerinin gümrükte durdurulması mümkündür. Patent sahibi, gümrük idaresine başvurarak şüpheli sevkiyatların geçici olarak durdurulmasını talep eder.

Gümrük tedbiri, sınır geçişlerinde özellikle ithal ürünler için kritik bir araçtır. Tedbir süresi içinde patent sahibi dava açmak zorundadır; aksi hâlde tedbir kalkar.

Cezai Yaptırımlar

SMK m. 30 ve devamı bazı tecavüz fiilleri için cezai yaptırım öngörür. Marka hakkına tecavüze ilişkin cezai hükümler patent için doğrudan uygulanmaz; ancak haksız rekabet hükümleri (TTK m. 62) ve aldatma suçu (TCK m. 158) bazı dosyalarda gündeme gelir.

Pratikte patent davaları neredeyse tamamen hukuk mahkemelerinde yürütülür; cezai yol nadiren tercih edilir.

Zamanaşımı

SMK m. 156/3 uyarınca tecavüz tazminat davaları, davacının zararı ve faili öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlükârda fiilin gerçekleşmesinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Sürekli tecavüz hâlinde, her gün yeniden işleyen ihlâl olarak değerlendirilir.

Savunma Stratejileri

Patent tecavüz davasında davalının başvurabileceği savunmalar:

1. Hükümsüzlük Karşı Davası. Patentin baştan itibaren geçersiz olduğu iddiası.

2. Tecavüz Yokluğu. Davalı ürün veya yöntemin patent istem kapsamına girmediği.

3. Önce Kullanım Hakkı. SMK m. 87 kapsamında, başvuru tarihinden önce iyi niyetle Türkiye'de aynı buluşu kullanan kişinin hakkı.

4. Patent Tükenmesi. Patent sahibi tarafından piyasaya sürülmüş ürünlerin sonraki satışı tecavüz teşkil etmez (SMK m. 152).

5. Zamanaşımı.

Sonraki Adımlar

Patent tecavüz davası, sınai mülkiyet hukukunun teknik açıdan en zorlu davalarındandır. İstem yapısının doğru analizi, tecavüz oluşturan ürün veya yöntemin somut tespiti, bilirkişi raporunun yönlendirilmesi ve ihtiyati tedbir kararının zamanında alınması — dosyanın kazanılmasında belirleyicidir.²

İlgili rehberler için: Patent Başvurusu Nasıl Yapılır? · Patent Hükümsüzlük Davası · Faydalı Model Rehberi

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, RG 10.01.2017/29944, md. 149 vd. ↩
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 18.11.2025, E. 2025/977, K. 2025/6808 — sınai mülkiyet hakkına tecavüz iddialarında haksız rekabet hükümleri ile birlikte değerlendirme yapılması ve dürüstlüğe aykırı kullanımın ispatı belirleyicidir. ↩