Haksız Rekabet Rehberi

Haksız rekabet, ticari hayatın dürüstlük kuralına aykırı her türlü davranışı yasaklayan yedek bir koruma sistemidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) madde 54-63, haksız rekabetin tanımını, hâllerini ve hukuki sonuçlarını düzenler.¹

Fikri mülkiyet hukuku, koruma altına aldığı haklar bakımından belirli bir tescili veya hususiyeti şart koşar; haksız rekabet hükümleri ise, hiçbir tescil ve hususiyet aramaksızın, dürüstlüğe aykırı her davranışa karşı koruma sağlar. Bu nedenle marka, tasarım, patent ve telif uyuşmazlıklarının çoğunda, haksız rekabet hükümleri yardımcı veya bağımsız bir dava sebebi olarak yer alır.

Haksız Rekabetin Tanımı

TTK m. 54/2 uyarınca haksız rekabet; rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerdeki aykırı davranışlar ile ticari uygulamalardır.

Bu tanım iki temel unsuru içerir:

Rekabet İlişkisi. Davacı ile davalı arasında bir rekabet ilişkisi bulunmalıdır. Rekabet, aynı pazarda aynı tür mal veya hizmet sunmakla sınırlı değildir; dolaylı rekabet de yeterlidir.

Dürüstlük Kuralına Aykırılık. Davranış, Medeni Kanun m. 2 kapsamındaki dürüstlük kuralına aykırı olmalıdır. Bu, hukuka aykırılıktan farklı, daha geniş bir kavramdır: yasal olabilen ama dürüst olmayan davranışlar da haksız rekabet teşkil edebilir.

Haksız Rekabet Hâlleri

TTK m. 55, başlıca haksız rekabet hâllerini saymıştır. Bu sayım sınırlı sayı (numerus clausus) değildir; örnek niteliğindedir.

1. Dürüstlüğe Aykırı Reklamlar ve Satış Yöntemleri (TTK m. 55/1-a). Yanıltıcı, gerçek dışı veya rakibi kötüleyici beyanlar; mukayeseli reklamın sınırını aşan tanıtımlar; gerekenden fazla mal alımına yönlendiren satış teknikleri.

2. Sözleşmeyi İhlâle veya Sona Erdirmeye Yöneltme (TTK m. 55/1-b). Üçüncü kişinin akit ilişkisini ihlâl etmesi için tahrik veya teşvik; özellikle eski çalışan veya distribütörlerin müşterileri ile birlikte götürülmesi.

3. Başkalarının İş Ürünlerinden Yetkisiz Yararlanma (TTK m. 55/1-c). Üretim ve iş sırrı, formül, üretim yöntemi gibi başkasının emek ürünlerinin haksız biçimde kullanılması.

4. İş Hayatının Şart ve Olaylarını Yanıltıcı Şekilde Reklamlamak ve Üzerinde Etkide Bulunmak (TTK m. 55/1-d). Sahte iflas duyuruları, gerçek dışı satış kampanyaları, manipülatif yorum ve değerlendirmeler.

5. Dürüstlüğe Aykırı İş Şartları Uygulanması (TTK m. 55/1-e). Tüketiciye karşı, dürüstlüğe aykırı genel işlem koşullarının dayatılması.

İltibas: Karıştırılma Yaratma

Pratikte en sık karşılaşılan haksız rekabet hâli, iltibas yani karıştırılma yaratmadır. Bir işletmenin; ürün ambalajını, sunum biçimini, ticari unvanını veya kullandığı işareti rakibinin işletmesi ile karıştırılacak şekilde benzeterek pazarda yararlanmaya çalışması, klasik bir haksız rekabet teşkil eder.

İltibas yaratan davranışlar:

Ürünün şekli, ambalajı, etiketi, rengi
Mağaza tasarımı ve dekorasyonu
İnternet sitesi tasarımı ve URL
Sosyal medya kullanıcı adı
Ticari unvan, işletme adı, alan adı

İltibasın tespitinde, karşı tarafın gerçek niyeti aranmaz; ortalama tüketicide yarattığı izlenim belirleyicidir.

Marka — Haksız Rekabet Birlikteliği

Marka ihlâli davalarında, haksız rekabet hükümleri çoğu zaman yedek bir hak temeli olarak ileri sürülür. Bu, davacının savunmasını güçlendirir:

Tescilli marka hakkı sınıf, mal-hizmet ve coğrafi kapsam ile sınırlıyken; haksız rekabet bu sınırların ötesine taşar.
Tescilsiz işaretler, marka hukuku ile korunmazken; haksız rekabet hükümleri kapsamına girer.
Karıştırılma ihtimali değerlendirmesinde, marka ile haksız rekabet kriterleri farklı sonuca varabilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadı; marka ihlâli ile birlikte haksız rekabet talebinin paralel olarak değerlendirilmesini gerektirir.

Ticari Sırrın Korunması

TTK m. 55/1-c ve d kapsamında, üretim ve iş sırrı, formül, müşteri listesi gibi ticari değer taşıyan bilgilerin yetkisiz kullanılması haksız rekabet teşkil eder.

Ticari sır niteliği kazanması için bilginin:

Genel kamuya açık olmaması
İşletme için ekonomik değer taşıması
İşletmenin bunu sır olarak korumak için makul tedbirler alması

gerekir. Bu üçüncü unsur, davanın kazanılmasında belirleyicidir; gizlilik anlaşması, erişim kısıtlaması, fiziksel ve dijital güvenlik tedbirleri, bilginin sır niteliğini kanıtlar.

Çalışan İhlalleri

İş hukuku ile haksız rekabet hukukunun en yoğun kesiştiği alan, çalışan ihlalleridir:

Sadakat Yükümlülüğü (TBK m. 396). İş ilişkisi süresince çalışan, işverenin yararına çalışmak ve zarar verebilecek davranışlardan kaçınmakla yükümlüdür.

Rekabet Etmeme Yasağı (TBK m. 444 vd.). İş sözleşmesi sonrasında geçerli olan yazılı bir rekabet etmeme anlaşması yapılmışsa, çalışanın belirli süre ve coğrafyada rakip işte çalışması engellenebilir.

Ticari Sır Götürme. Yazılı bir rekabet etmeme anlaşması bulunmasa dahi, çalışanın ticari sırları başka bir işletmeye taşıması, TTK m. 55 kapsamında haksız rekabet teşkil eder.

Müşteri Götürme. Eski çalışanın, müşteri portföyünü sistemli biçimde rakip işletmeye yönlendirmesi; özellikle önceden hazırlanmış listelerle yapıldığında, haksız rekabet sayılır.

Hukuki Başvuru Yolları

TTK m. 56 uyarınca haksız rekabete uğrayan tarafın sahip olduğu davalar:

1. Tespit Davası. Haksız rekabetin var olup olmadığının mahkemece tespiti.

2. Men Davası. Devam etmekte olan haksız rekabetin durdurulması.

3. Eski Hâle İade Davası. Yapılan haksız davranışın sonuçlarının ortadan kaldırılması (örn. üretilen taklit ürünlerin imhası).

4. Maddi Tazminat. Uğranılan zarar veya elde edilemeyen kazanç.

5. Manevi Tazminat. Şartlar uygunsa, haksız rekabetin işletmenin itibarı ve ekonomik kişiliği üzerindeki etkisinin telafisi.

6. Hükmün İlanı. Mahkeme kararının ticari gazete veya benzer mecralarda yayımlanması.

İhtiyati Tedbir (HMK m. 389), pratikte en kritik araçtır. Haksız rekabetin sürmekte olduğu dosyalarda; ürün satışının durdurulması, internet içeriğinin kaldırılması, gümrük durdurma gibi tedbirler dava açılır açılmaz talep edilebilir.

Zamanaşımı

TTK m. 60 uyarınca haksız rekabet davaları, davacının haksız rekabeti ve faili öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlükârda haksız rekabetin gerçekleşmesinden itibaren üç yıl içinde açılmalıdır. Sürekli ihlâllerde, her gün yeniden işleyen ihlâl olarak değerlendirilir.

Sonraki Adımlar

Haksız rekabet davaları, fikri mülkiyet uyuşmazlıklarının dolaylı yoldan kazanılmasında çoğu zaman belirleyicidir. Tescilli hakkı bulunmayan, hususiyet eşiğini aşmayan veya kapsam dışında kalan tüm dosyalarda, haksız rekabet hükümleri tek savunma yolu olabilir.

Pratikte en kritik husus, dürüstlüğe aykırı davranışın belgelenmesidir; ihlalin tarihi, tanıkları, dijital izleri ve ekonomik etkisi sistematik olarak kayda alınmalıdır.²

İlgili rehberler için: Tescilsiz İşaret Koruması · Ticari Sır Koruması · Karalama ve Yanıltıcı Reklam

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, RG 14.02.2011/27846, md. 54-63. ↩
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 18.11.2025, E. 2025/977, K. 2025/6808 — sınai mülkiyet hakkına tecavüz iddiasının haksız rekabet hükümleriyle birlikte değerlendirildiği dosyada, dürüstlük kuralına aykırı kullanımın ispatı belirleyicidir. ↩